دانشگاه آزاد اسلامی
واحدرشت
دانشکده علوم انسانی
گروه آموزشی روان شناسی
پایان¬نامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد
رشته: روان شناسی گرایش: بالینی

عنوان:
رابطه ابعاد جهت گیری مذهبی و هوش هیجانی با رضایتمندی زناشویی

استاد راهنما:
دکترسیروس صالحی

نگارش:
آرزو عباسی زهنده

بهمن 1393
سپاسگزاری
سپاس و ستایش مر خدای را جل و جلاله که آثار قدرت او بر چهره روز روشن و تابان است؛ انوار حکمت او در دل شب تار، درفشان. آفریدگاری که خویشتن را به ما شناساند و درهای علم را بر ما گشود و عمری و فرصتی عطا فرمود تا بدان، بنده ضعیف، خویش را در طریق علم و معرفت بیازماید. خداوندا به ما توفیق تلاش در شکست، صبر در نومیدی، رفتن بی همراه، جهاد بی سلاح، کار بی پاداش، فداکاری در سکوت، دین بی دنیا، مذهب بی عوام، عظمت بی نام، خدمت بی نان، ایمان بی ریا، خوبی بی نمود، گستاخی بی خامی، مناعت بی غرور، عشق بی هوس، تنهایی در انبوه جمعیت و دوست داشتن بی آنکه دوستت بدارند، را عنایت فرما.جان ما را صفای خود ده و دل ما را هوای خود ده، و چشم ما را ضیای خود ده، و ما را از فضل و کرم خود آن ده که آن به.
یارب دل ما را تو به رحمت جان ده درد همه را به صابری درمان ده
این بنده چه داند که چه می باید جست داننده تویی هر آنچه دانی آن ده
از استاد با کمالات و شایسته؛ جناب آقای دکتر سیروس صالحی که در کمال سعه صدر، با حسن خلق و فروتنی، از هیچ کمکی در این عرصه بر من دریغ ننمودند و زحمت راهنمایی این رساله را بر عهده گرفتند، سپاسگزارم.
با سپاس ازسه وجود مقدس:
آنان که ناتوان شدند تا ما به توانایی برسیم…
موهایشان سپید شد تا ما روسفید شویم…
و عاشقانه سوختند تا گرمابخش وجود ما و روشنگر راهمان باشند… پدر، مادر، استاد.

تقدیم به:
مهربان فرشتگانی که لحظات ناب باور بودن، لذت و غرور دانستن، جسارت خواستن، عظمت رسیدن و تمام تجربه های یکتا و زیبای زندگیم، مدیون حضور سبز آنهاست، تقدیم به خانواده عزیزم.
تقدیم به دلبندم
امید بخش جانم که آسایش او آرامش من است.

فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده 1
فصل اول:کلیات تحقیق 2
1-1مقدمه 3
1-2 بیان مسأله 6
1-3-اهمیت و ضرورت انجام تحقیق: 10
1-4-اهداف مشخص تحقیق 11
1-5-اهداف جزیی: 11
1-6- سؤالات تحقیق: 11
1-7- فرضیه‏های تحقیق: 12
1-8-تعریف واژه ها و اصطلاحات 12
فصل دوم:مرور منابع-ادبیات تحقیق-پیشینه تحقیق 13
1-2-پیش در آمد 14
2-2-تاریخچه رضایتمندی زناشوی 15
2-3-تعریف رضایت‌مندی زناشویی 16
2-4-تغییرات رضایت زناشویی در طول زمان 19
2-5-ویزگی زوج های سالم : 20
2-5-1-زوج های سالم از دیدگاه بیورز، اسپری و کارلسون 20
2-5-2- هشت معیار موفقیت زناشویی 21
2-6-عوامل مؤثر بر رضایت زناشویی 21
2-6-1-السون و فاورز (1989) زوجین را شامل چند نوع می داند: 21
2-6-2- به نظر گارسیا رضایتمندی زناشویی در سه سطح مطرح می شود: 22
2-6-3- نیوفان (1994) عوامل زیر را بیانگر رضایت زناشویی می داند: 22
2-7- دسته بندی عوامل مؤثر بر رضایت مندی زناشویی: 23
2-7-1ارتباط 23
2- 7-2- سن 25
2-7-3- اعتماد و صداقت 25
2-7-4 درک همسر و تفاهم 25
2-7-5- محبت 26
2-7-6- همکاری 26
2-7-7- مسائل جنسی 26
2-7-8- صمیمیت 27
2-7-9- توجه و علاقه 28
2-7-10- مسائل مالی و اقتصادی 28
2-7-11- طول دوره ازدواج 29
2-7-12- فرزندان 29
2-7-13- قدرت و تصمیم گیری 30
2-7-14- اشتغال 30
2-7-15- شخصیت 30
2-7-16-صرف اوقات فراغت 30
2-7-17-اقوام و دوستان 31
2-7-18- تحصیلات 31
2-7-19- اعتقادات مذهبی 31
2-8- رضایت‌مندی زناشویی از دیدگاه اسلام 32
2-9- عواملی که سبب می شود دینداری، به رضایت بیشتر از زندگی بیانجامد: 36
2-9-1- عامل حمایت اجتماعی: 36
2-9-2- عامل تقرب به خداوند: 36
2-9-3- یقین وجودی: 37
2-10-ساختار و راهبردهای خانواده 37
2-10-1-کانتور و لر سه راهبرد خانوادگی را مشخص کردند: 37
2-11- تفاوت زوج ها از نظر میزان رضایت مندی 38
2-12- نظریه های مرتبط با آسیب شناسی زندگی زناشویی 38
2-12-1- نظریه روان پویایی و ارتباط شئ: 38
2-12-2- نظریه های رفتاری: 39
2-12-3- نظریه های شناختی: 40
2-12-4- نظریه های سیستمی: 40
2-12-5- نظریه های بین نسلی: 41
2-13- مدل های ارزیابی آسیب شناسی زندگی زناشویی 42
2-13-1- مدل مک مستر : 42
2-13-2- مدل فرآیند کارکرد خانواده: 42
2-13-3- مدل برادبوری 42
2-13-4- طرح سه محوری تسنگ و مک درموت 44
2-13-5- مدل السون: 44
2-13-6- مدل بیورز: 45
2-14-کار کرد مطلوب خانواده 46
2-15-تعریف هوش هیجانی 47
2-16- تاریخچه هوش هیجان 48
2-17- هوش هیجانی از دیدگاه سالووی 51
2-17-1- شناخت عواطف شخصی: 51
2-17-2- به کار بردن درست هیجان ها: 51
2-17-3- براگیختن خود: 51
2-17-4- شناخت عواطف دیگران: 52
2-17-5- حفظ ارتباط ها: 52
2-18- مغز هیجانی 53
2-19- هوش هیجانی از دیدگاه اسلام 54
2-20- هوش هیجانی و زندگی زناشویی 55
2-21- مؤلفه های هوش هیجانی 57
2-21-1- مهارتهای درون فردی شامل: 57
2-21-2 مهارتهای میان فردی شامل: 57
2-21-3 سازگاری: 58
2-21-4کنترل استرس: 58
2-21-5 خلق عمومی: 58
2-22- پیشینه 58
2-22-1-تحقیقات داخل کشور 58
2-22-2- تحقیقات خارج از کشور 60

فصل سوم:روش اجرای تحقیق 63
3-1- پیش درآمد 64
3-2- جامعه آماری، روش نمونه‏گیری و حجم نمونه : 64
3-3- روشها و ابزار تجزیه و تحلیل داده‏ها: 64
3-4- روش شناسی تحقیق: 64
3-5- روش گرد آوری اطلاعات: 65
3-6- متغیرهای مورد بررسی در قالب یک مدل مفهومی و شرح چگونگی بررسی و اندازه گیری متغیرها 65
3-6-1- متغیرهای مستقل(پیش بین): 65
3-6-2- متغیر وابسته(ملاک): 65
3-7- ابزار پژوهش: 65
3-7-1- مقیاس ابعاد جهت گیری مذهبی: 65
3-7-2- نمره گذاری و تفسیرچهار خرده مقیاس عبارتند از: 66
3-7-3- جهت گیری مذهبی یا مذهب گرایی 66
3-7-4- سازمان نیافتگی مذهبی 66
3-7-5-ارزنده سازی مذهبی 66
3-7-6-کامجویی 66
3-7-7-اعتبار 67
3-7-8- پایایی: 67
3-8-پرسشنامه هوش هیجانی بار-آن: 68
3-8-1- اعتبار و روایی: 69
3-8-2- نمره گذاری و تفسیر نمرات: 70
3-9- مقیاس رضایت مندی زناشویی جدیری: 71
3-9-1- مؤلفه‌های آزمون 71
3-9-2- اعتبار 73
3-9-3- روایی 73
3-9-4- شیوه نمره‌گذاری و تفسیر 73
فصل چهارم:یافته های تحقیق 74
4-1- تحلیل توصیفی داده ها 76
4-2-تحلیل استنباطی 78
فصل پنجم:بحث و نتیجه گیری و پیشنهادها 92
5-1- بحث و نتیجه گیری 93
5-2- پیشنهادهای پژوهشی 98
5-3- پیشنهادهای کاربردی 99
5-4- محدودیت های تحقیق 99
ضمایم و پیوستها 110

فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 4-1 : شاخص های توصیفی گروه برحسب جنسیت 76
جدول 4-2 : شاخص های توصیفی گروه برحسب تحصیلات 77
جدول 4-3 : شاخص های توصیفی سن و مدت ازدواج 78
جدول 4-4 : شاخص های توصیفی و همبستگی های متقابل ابعاد جهت گیری مذهبی ورضایت مندی زناشویی 79
جدول 4-5 : خلاصه تحلیل رگرسیون گام به گام برای رابطه بین ابعاد جهت گیری مذهبی و رضایت مندی زناشویی معلمان 80
جدول 4 -6 :آزمون تجزیه وتحلیل واریانس برای معنی داری مدل گام به گام پیش بینی رضایت مندی زناشویی معلمان بر اساس ابعاد جهت گیری مذهبی 83
جدول 4-7 خلاصه نتایج رگرسیون گام به گام برای پیش بینی رضایت مندی زناشویی معلمان بر اساس ابعاد جهت گیری مذهبی 84
جدول 4-8 : شاخص های توصیفی و همبستگی های مؤلفه های هوش هیجانی و رضایت مندی زناشویی 85
جدول 4-9 : خلاصه تحلیل رگرسیون گام به گام برای رابطه بین مؤلفه های هوش هیجانی و رضایت مندی زناشویی معلمان 87
جدول 4 -10 :آزمون تجزیه وتحلیل واریانس برای معنی داری مدل گام به گام پیش بینی رضایت مندی زناشویی معلمان بر اساس مؤلفه های هوش هیجانی 89
جدول 4-11خلاصه نتایج رگرسیون گام به گام برای پیش بینی رضایت مندی زناشویی معلمان بر اساس مؤلفه های هوش هیجانی 90
جدول4-12: همبستگی بین مؤلفه های هوش هیجانی با جهت گیری مذهبی معلمان 91

فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 4-1 : شاخص های توصیفی گروه برحسب جنسیت 76
نمودار 4-2 : شاخص های توصیفی گروه برحسب تحصیلات 78
نمودار 4-3 :نمودار خطی همبستگی بین ابعاد جهت گیری مذهبی و رضایت مندی زناشویی معلمان 80
نمودار 4-4 :باقی مانده یا واریانس تبیین نشده پیش بینی رضایت مندی زناشویی معلمان بر اساس ابعاد جهت گیری مذهبی 82
نمودار 4-5 نمودار خطی همبستگی بین مؤلفه های هوش هیجانی و رضایت مندی زناشویی معلمان 86
نمودار 4-6 :باقی مانده یا واریانس تبیین نشده پیش بینی رضایت مندی زناشویی معلمان بر اساس مؤلفه های هوش هیجانی 88

چکیده
پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه ابعاد جهت گیری مذهبی و هوش هیجانی با رضایتمندی زندگی زناشویی انجام شد. در این تحقیق 302 نفر از فرهنگیان متأهل زن و مرد با میانگین سنی 40سال و انحراف استاندارد 73/5و مدت ازدواج با میانگین 66/15 و انحراف استاندارد 29/4 که 9/58 درصد آن را زنان فرهنگی تشکیل می دادند و سطح تحصیلات حدود 8/72 درصد از آنان لیسانس بود، به صورت تصا دفی ساده انتخاب شدند و به صورت فردی به پرسشنامه های ابعاد جهتگیری مذهبی بهرامی، هوش هیجانی بار-آن و رضایتمندی زناشویی جدیری پاسخ دادند.ابعاد جهت گیری مذهبی و هوش هیجانی به عنوان متغیرهای پیش بین و رضایت مندی زناشویی به عنوان متغیر ملاک وتجزیه و تحلیل اطلاعات جمع آوری شده با استفاده از آمارتوصیفی(فراوانی،درصد فراوانی،میانگین و انحراف استاندارد) و آماراستنباطی( رگرسیون چندگانه، ضریب همبستگی پیرسون)و نرم افزار20 SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.مقادیر همبستگی بین ابعاد جهتگیری مذهبی و رضایت مندی زناشویی فرهنگیان از نظر آماری معنی دار است(01/0p) ؛ دو متغیر (مذهب گرایی ، ارزنده سازی مذهبی) توانسته است 23 درصد واریانس رضایتمندی زناشویی معلمان (متغیر ملاک) را تبیین کنند؛ابعاد سازمان نیافتگی و کامجویی نقش معنی داری در پیش بینی رضایت مندی زناشویی معلمان نداشتند؛بنابراین با اطمینان 99/0 نتیجه می گیریم که پیش بینی رضایت مندی زناشویی فرهنگیان بر اساس ابعاد جهت گیری مذهبی از نظر آماری معنی دار است. همچنین سه خرده مقیاس هوش هیجانی (شادمانی ، حل مساله ، همدلی) توانسته است 26 درصد واریانس رضایت مندی زناشویی معلمان (متغیر ملاک) را تبیین کنند ؛ دیگر مولفه های هوش هیجانی نقش معنی داری در پیش بینی رضایتمندی زناشویی معلمان نداشتند.بین مؤلفه های هوش هیجانی با ابعاد جهت گیری مذهبی معلمان ، همبستگی مثبت به میزان (14/0 =r) وجود دارد که از نظر آماری معنی دار است( 01/0P). بنابراین با 99 درصد اطمینان می توان نتیجه گرفت که با افزایش مؤلفه های هوش هیجانی ، جهت گیری مذهبی معلمان افزایش می یابد.
کلید واژه: جهت گیری مذهبی، هوش هیجانی، رضایتمندی زناشویی.

فصل اول:کلیات تحقیق

1-1مقدمه
خانواده کوچکترین واحد اجتماعی و اساس تشکیل جامعه و حفظ عواطف انسانی است که هر چه بیشتر باید مورد توجه قرار گیرد.تشکیل خانواده و ارتباطات زناشویی با ازدواج آغاز می شود. ازدواج هسته ی اصلی خانواده را تشکیل می دهد. زوجهای سالم خانواده های سالم را شکل می دهند و خانواده های سالم جامعه ای سالم را تشکیل می دهد. ازدواج را می توان به عنوان یکی از مراحل رشد انسان ها در نظر گرفت. اگر ازدواج موفقیت آمیز باشد، کمک زیادی به رشد روانی- اجتماعی زوج می کند. موفقیت درازدواج وابسته به میزان آمادگی افراد برای درک واقع بینانه ی آنها از روابط زوجی است(فورمن،2002).
به طور کلی از هر چه فاصله بگیریم از خانواده نمی توانیم فاصله بگیریم چون که بدون وجود خانواده در هر شکل و صورتی که باشد مفهوم زندگی و حیاتی انسان مصداقی نخواهد داشت.مهم‌ترین نکته در تبیین فلسفه ازدواج در قرآن، این است که خداوند آن هنگام که حکمت ازدواج و تشکیل خانواده را بیان می‌کند، به حکمت خلقت همسر و تشکیل خانواده، بقای نسل با فرزند صالح یا پیشگیری از فساد یا سازندگی اخلاقی و اجتماعی و یا توسعه ارزش‌های اسلامی اشاره نمی‌کند، بلکه به حکمتی اشاره دارد که بدون آن، هیچ‌یک از اهداف خلقت انسان، قابل تحقق نیست و آن آرامش روانی است. بدون آرامش روانی، نمی‌توان از جوان، انتظار تقوا داشت. بدون این آرامش، نه نسل سالم و صالح پدید می‌آید و نه سازندگی اخلاقی و اجتماعی اتفاق می‌افتد و نه ارزش‌های دینی و آرمان توحید، گسترش می‌یابد. متون دینی مؤلفه های مؤثری را در این زمینه ارایه می دهند. برای مثال، یکی ازمؤلفه های رضامندی زناشویی در متون دینی، نقش هایی است که هر یک از زوجین