سنگ آهک¬های سفید بلورین است. مطالعات سنگ شناسی متاریولیت¬ها با واحد Mtr یکسان بوده و بخش¬های شیستی نیز اغلب ورقه ورقه بوده که نشان دهنده سطوح شیستوزیته سنگها است.
1-6-3-5 Mtm:این واحد شامل سنگ آهک¬های بلورین است که به رنگ بطور عمده سفید و کمتر خاکستری دیده می¬شود. ضخامت آنها از چند متر تا چندین ده متر تغییر می¬کند. این واحد بیشتر به حالت عدسی درون مجموعه دگرگونی جای گرفته است.
1-6-3-6 Mtam:این واحد دارای رنگ عمومی سیاهرنگ است و بیشتر در نیمه جنوبی ورقه در سطح وسیعی گسترش دارد و بالاترین بخش مجموعه دگرگونه با سن ناشناخته را در بر می¬گیرد که بیشتر شامل آمفیبولیت به همراه کمی شیست¬های گوناگون گنیس و متاولکانیک است. توده¬های نفوذی به اشکال گوناگون رگه¬ای ، پچ و گاه سیل، همچنین رگه¬های سیلیسی فراوان به درون این سنگ¬ها نفوذ کرده¬اند و به همین خاطر نیز برآورد ستبرای این مجموعه دشوار است. این مجموعه بالاترین بخش مجموعه دگرگون ناشناخته را تشکیل می¬دهد.
1-6-4 سنگ های کم دگرگون شده پرکامبرین پسین
1-6-4-1 سازند کهر Pek:در جنوب ورقه در چند منطقه رخنمون¬هایی از سنگ¬های کم دگرگونه وجود دارد که بیشتر از جنس اسلیت و شیل¬های فیلیتی است و در لابه لای آنها لایه¬هایی از سنگ¬های آتشفشانی بیشتر اسیدی و کمتر بازیک و نیز لایه¬های کم ضخامت دولومیت و آهک¬های با تبلور دوباره دیده می¬شود. رنگ دورنمای این واحد خاکستری گراییده به سبز است. در جنوب باختری ورقه دنباله این واحد به نقشه همجوار کشیده می¬شود ولی در جنوب روستای قاباخ تپه (کوه قره داغ) ستبرای آن بیش از 150 متر است. که با همبری گسله بر روی واحد Mtr جای گرفته است. ولی در همه منطقه سازند باروت با ناپیوستگی همشیب بر روی واحد یاد شده نشسته است. به دلیل همسانی¬های لیتولوژیک و جای گیری آن در نهشته¬های باروت، این واحد را می¬توان با سازند کهر مقایسه نمود.
1-6-5 پالئوزوئیک
1-6-5-1 کامبرین
1-6-5-1-1 سازند باروت Ebt:این واحد از دیدگاه لیتولوژی، شامل تناوبی از لایه¬های دولومیت، آهک، شیل-های آرژیلیتی میکاسه به رنگ قرمز، سبز و خاکستری است. لایه¬های دولومیت با ضخامت¬های گوناگون در بردارنده گرهک و یا نوارهای چرتی و رگه های سیلیسی است. لایه های کربناته در بخش های زبرین نسبت به بخش های زیرین کم است و بخش های زبرین بطور عمده از شیل های ارغوانی با لایه های نازکی از دولومیت پدید آمده که به شدت چرتدار است ضخامت این واحد بیش از 200 متر بوده و به طور ناپیوسته، همشیب بر روی واحد Pek جای گرفته و خود نیز بگونه همشیب و تدریجی در زیر نهشته های سازند زاگون Ez جای گرفته است.
1-6-5-1-2 سازند زاگون Ez:برونزدی به نسبت کوچک از این واحد در ارتفاعات قره داغ در غرب روستای تمر دیده می شود که پدید آمده از شیل های قرمز و کمتر خاکستری رنگ میکاسه است. درون آن به ندرت لایه هایی از دولومیت های چرت دار نیز دیده می شود که مقدار آنها بسیار کم است. این واحد با ضخامتی بیش از یک صد متر با گذر تدریجی و همشیب به ماسه سنگ های قرمز رنگ سازند لالون )(E1تبدیل می شود.
1-6-5-1-3 سازند لالون E1: گسترش این واحد نیز در چند منطقه در آغاز جاده سرو دیده می شود که در برگیرنده ستبرای بیش از 300 متر از ماسه سنگ های قرمز رنگ آرکوزی همراه کمی از شیل های ارغوانی رنگ میکاسه است. ماسه سنگ ها نازک تا متوسط لایه اند و گاه چینه بندی مورب در آنها دیده می شود. همبری آن با بخش زیرین (سازند زاگون) بطور کامل تدریجی است و مرز آنها از شروع ماسه سنگ ها مشخص می گردد. سازند میلا با قاعده کوارتزیتی سفید رنگ (base quartzite) بگونه همشیب ولی ناپیوسته بر روی آن جای میگیرد.
1-6-5-1-4 سازند میلا Em: سازند میلا با ضخامتی حدود یکصد متر شامل دولو میت های سیاهرنگ، ضخیم لایه، چرتدار است که در چند منطقه در جنوب ورقه گسترش دارد. چرتها به اشکال گوناگون نواری، گرهکی و به رنگ سیاه در سطح سنگها نمایانند
در قاعده این واحد ضخامتی بیش از 50 متر کوارتزیت سفید رنگ (Eq) دیده می شود که می توان به عنوان قاعده سازندی، گویای پیشروی یک دریای کم ژرفا در کامبرین میانی و پسین، در نظر گرفت. بخش زبرین این سازند بگونه دگر شیب و گاه گسله توسط نهشته های مربوط به زمان پرمین پوشیده می شود.
در مطالعات فسیل شناسی هیچگونه فسیلی از این سنگها دیده نشد ولی با توجه به لیتولوژی و موقعیت چینه ای آن می توان این واحد را با پاره سازند اول میلا در البرز مقایسه نمود و سن کامبرین میانی را برای آن پیشنهاد کرد.
1-6-5-2 پرمین
سنگ های زمان پرمین در منطقه گسترش و ضخامت قابل توجهی دارند که به طور عمده در جنوب خاوری ورقه گسترش دارند و بیشتر توسط گسله¬های رانده کم شیب بر روی دگرگونه¬ها جای گرفته¬اند و بیشترشان به حالت بی ریشه¬اند و قاعده¬ای به بجز در چند نقطه نمایان نشده است و بخش قاعده¬ای به یقین توسط گسل¬های یاد شده از میان رفته و نمایان نشده¬اند، تنها در چند تپه منفرد در جنوب شرقی شهرستان سلماس بخش قاعده¬ای آن دیده می-شود که توسط نهشته¬های دشت سلماس پوشیده شده است. این تشکیلات در مسیر جاده سلماس – ارومیه در کوه پیر چاوش بگونه دگر شیب بر روی نهشته های وابسته به سازند میلا و باروت جای گرفته¬اند که دربرگیرنده واحدهای زیر است.
1-6-5-2-1 سازند درود (pd): این واحد در برگیرنده ضخامتی نزدیک به 50 متر از ماسه سنگ¬های کوارتزی قرمز و سفید رنگ همراه با میان لایه¬هایی از شیل است. با توجه به لیتولوژی و جایگاه چینه¬ای آن می¬توان این واحد را هم ارز سازد دورود (پرمین پیشین) در نظر گرفت گذر آن به بخش¬های بالایی (سازند روته) همشیب و پیوسته است و خود نیز بطور ناپیوسته بر روی نهشته¬های سازند میلا و یا قدیمی¬تر جای گرفته است.
1-6-5-2-2 سازند روته (Prd): شامل ضخامتی بیش از چند صد متر دولومیت، آهک¬های دولومیتی، دولومیت-های آهکی و سنگ آهک است که اغلب توسط گسله¬های تراستی کم شیب بر روی واحدهای قدیمی¬تر رانده شده است. این واحد به طور عمده دارای لایه بندی ضخیم تا توده¬ای است و رنگ عمومی آن خاکستری رنگ است. درون لایه¬های آهکی و دولومیتی، رگچه¬های کلسیت و گرهگ¬های چرت دیده می¬شود. در جنوب غربی روستای خان بلاغی و در محلی که بخش قاعده¬ای پرمین (pd) نمایان شده، در آغاز این سازند لایه¬هایی از سنگ آهک¬های نازک تا متوسط لایه فسیل¬دار دیده می¬شود که با نام واحد (Prl) مشخص شده است. همبری آن با سازند زیرین (pd) تدریجی است و با توجه به فسیل¬های یافت شده در آن سن پرمین بالایی برای آنها تعیین شده که از نظر تطابق چینه¬ای با سازند روته در کوه¬های البرز قابل مقایسه است. نمونه¬های فسیل مشاهده شده به شرح زیر است.
Globivalvulina SP., Geinitzind SP., Neoendothyra و Staffella SP., Agatammina SP., hemigordius SP., Parafusulina SP., vermiporella SP., Mizzia SP., Gastropoda – Ostracoda – Algal and shell’s Fragment

1-6-6 سنوزوئیک
1-6-6-1میوسن:
واحدهای میوسن در منطقه شامل ماسه سنگ گنگلومرا، شیل و مارن¬های قرمز و خاکستری رنگ، سنگ آهک شیری همراه با عدسی¬هایی از سنگ گچ است. که بطور پیشرونده و اغلب با دگرشیبی زاویه¬دار روی واحدهای قدیمی¬تر را پوشانده¬اند و تغییر لیتولوژی آنها به یکدیگر اغلب جانبی است که با یک روند شمال شرق – جنوب غرب سطح وسیعی از منطقه را می¬پوشانند. نهشته¬های میوسن از نظر قدمت و رخساره به بخش¬های زیر قابل تقسیم هستند.

تصویر 1-9: رخمنون سازند میوسن (تناوب مارن وماسه سنگ) در سطح منطقه مطالعاتی

1-6-6-1-1 کنگلومرای قاعده (Mc):کنگلومرایی است ضخیم لایه با میان لایه هایی از شیل و ماسه سنگ سیمان آن ماسه ای و به نسبت محکم است و قاعده نهشته های میوسن به شمار می آید قطعات آن اغلب گرد شده و رنگ عمومی آن خاکستری است. این واحد بطور پیشرونده و با دگرشیبی زاویه دار بر روی واحدهای گوناگون کهن قرار می گیرد و ستبرای آن از چند متر تا چند ده متر متغییر است.
1-6-6-1-2 Mms:این واحد در برگیرنده تناوبی از مارن و ماسه سنگ و شیل¬های خاکستری متوسط تا نازک لایه با میان لایه¬هایی از کنگلومرا و عدسی¬هایی از گچ است. خرده فسیل¬های فراوانی که بیشتر پوسته دو کفه¬ایها است درون ماسه سنگ¬ها به فراوانی به چشم می¬خورد که شاید حمل شده باشند. این واحد در شرق منطقه بطور همشیب در زیر واحد Mcs جای گرفته ولی در سمت غرب بطور جانبی به واحد Mcs تبدیل می¬شود این واحد بعلت رخساره نرم مورفولوژی¬های به نسبت ملایم را در منطقه ساخته است. از لایه¬های آهک ماسه¬ای این واحد فسیل¬های معادل و شبیه واحد Ml با سن آکی تانین دیده شده است.
1-6-6-1-3 Mm: این واحد در برگیرنده مارن¬های الوان، خاکستری و قهوه¬ای رنگ گچدار است، که در کوه برگشاد بگونه همشیب در زیر واحد Mcs دیده می¬شود و نیز در شمال شرق ورقه نیز بصورت تپه¬های منفرد در مسیر جاده سلماس – خوی نمایان شده که بخش زیرین آنها توسط انباشته¬های دشت پوشیده می¬شود و به احتمال تغییرات جانبی واحد Mms است.
1-6-6-1-4 Mg: این واحد شامل عدسی¬های گچ و گچ¬های مارن¬دار است، که به حالت عدسی و با ضخامت-های متغیر تا چند ده متر درون واحدهای Mms و Mm جای گرفته¬اند. در نتیجه حرکات تکتونیکی لایه¬های گچ متمرکز شده و حالت گنبدی بوجود آورده، بویژه این حالت را می¬توان در جنوب روستای چوپانلو گواه بود.

1-6-6-1-5Ms:این واحد شامل عدسی¬های گچ و گچ¬های مارن¬دار است که به حالت عدسی و با ضخامت-های متغییر تا چند ده متر درون واحدهای Mms و Mm جای گرفته¬اند در نتیجه حرکات تکتونیکی لایه¬های گچ متمرکز شده و حالت گنبدی بوجود آورده، بویژه این حالت را می¬توان در جنوب غربی روستای چوپانلو گواه بود. در مناطق مختلف از لایه¬های گچ بهره برداری می¬کنند.
1-6-6-1-6Mcs:این واحد بیشترین گستره نهشته¬های میوسن را می¬سازد، ستبرای بیش از چندین صد متر، دربرگیرنده کنگلومرای ضخیم لایه با میان لایه¬های از ماسه سنگ و شیل است. سیمان کنگلومرا ماسه¬ای، مقاوم با قطعات بطور کامل گرد شده از قطعات گوناگون در اندازه¬های ناهمسان از یک تا 5 میلی متر است. این واحد در شرق منطقه بطور همشیب بر روی واحد Mms قرار گرفته و خود بوسیله واحد Plc با دگر شیبی زاویه¬دار پوشیده می¬شود.
1-6-6-2 پلیوسن
1-6-6-2-1 Plc:این واحد دربرگیرنده کنگومرایی است ضخیم لایه با لایه بندی خوب با سیمان ماسه ای با قطعات بطور کامل گرد شده در ابعاد مختلف ریز و درشت که از حد چند میلی متر تا چند دسیمتر متغییر است. دانه¬بندی آنها جورشدگی به نسبت بهتری را از خود نشان می¬دهند ولی به علت سستی بیشتر فرسوده شده و قلوه-های آن در سطح ریخته شده¬اند. درون کنگلومرا لایه¬هایی از ماسه سنگ، مارن رس سنگ (Clay stone) نیز دیده می¬شود که به صورت درون لایه در داخل آن جای گرفته¬اند. در بعضی جاها قطعات آن خوب گرد شده و نشانگر این است که از راه دور حمل شده¬اند. این واحد با ستبرایی بیش از چند صد متر در شرق منطقه در سطح وسیعی گسترش دارد که با دگر شیبی زاویه¬دار بر روی واحدهای میوسن جای گرفته است.
1-6-6-3 کواترنر
1-6-6-3-1 Qv:این واحد شامل جریان های گدازه بازالت – الیوین می باشد بازالت اغلب حفره دار به همراه اسکوری به رنگ خاکستری به نسبت تیره است در جنوب ورقه در سطحی وسیع گسترش دارند ضخامت آن در محدوده ورقه چند ده متر است، ولی به سوی غرب بر ضخامت آن افزوده می شود. این واحد، بیشتر جاها، به طور افقی و دگرشیب بر روی شیل و ماسه سنگ های میوسن و واحدهای گوناگون منطقه جای گرفته است و با توجه به شیب افقی آن به کواترنر تعلق دارد. گدازه های این واحد به علت در برداشتن مواد فرار به خوبی بر روی سنگ های قدیمی تراورتن شده اند.
1-6-6-3-2 تراورتن (Qtr): این سنگ ها که حاصل نهشته گذاری چشمه های آهکساز زمان کواترنر، در این منطقه هستند از سنگ آهک های متراکم، دانه ریز پدید آمده اند، که بیشتر به رنگ های مختلف زرد، قهوه ای و کرم دیده می شوند بیشترین برونزد این سنگ ها در نیمه جنوبی ورقه بویژه در پیرامون روستاهای صوفی آباد، شورگل است که سطحی به نسبت گسترده را زیر پوشش دارند. در نقاط گوناگون این سنگ ها را به عنوان سنگ ساختمانی مورد استفاده قرار می دهند.
1-6-6-3-3 Qt1:این واحد در برگیرنده پادگانه های قدیمی است که سطح به نسبت گسترده را در گوناگون نقشه پوشانده اند و از نظر لیتولوژی از کنگلومرای نیمه سخت تشکیل شده که ستبرای آن گاها به بیش از 50 متر می رسد. این پادگانه ها بگونه افقی و دگرشیبی زاویه دار روی سازندهای کهنتر را می پوشانند.
1-6-6-3-4 Qf:این واحد شامل مخروط افکنه های به نسبتا کهن موجود در پای ارتفاعات گوناگون نقشه است که هم ارز واحد هستند.
1-6-6-3-5 Qt2:این واحد پادگانه های جوان و نهشته های دشت را در بر می گیرد که در ارتفاعی پایین تر نسبت به پادگانه های کهن جای دارد و نزدیک به 1/5 از سطح ورقه را در شرق و شمال دشت سلماس و خوی می پوشاند. و از دیدگاه لیتولوژی در بر گیرنده قلوه سنگ، شن و ماسه ریز، سیلت، رس سخت نشده است افزون بر آن زمینهای کشاورزی و محدوده¬های باغ¬ها را نیز شامل شده است.
1-6-6-3-6 Qs:این واحد نیز شامل پهنه¬های نمک¬زار و رسی است که در چند