شیراز در سال 93 که به بیمارستان چشم پزشکی دکتر خدادوست مراجعه کرده بودند، می‌باشد.

3-3- نمونه آماری و روش نمونه‌گیری
گروه نمونه مورد مطالعه در پژوهش حاضر 100 نفر از بیماران زن و مرد دیابتی با آسیب شبکیه بودند که به شیوه‌ی نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند.

4-3- اطلاعات جمعیت‌شناختی
با استفاده از پرسشنامه جمعیت‌شناختی که توسط بیماران دیابتی با آسیب شبکیه چشم تکمیل گردیده بود نتایجی در رابطه با سن، شغل، تحصیلات، وضعیت مسکن، وضعیت تأهل و نوع بیماری به دست آمد که به ترتیب در جداول 1-3، 2-3 و 3-3 آورده شده است.
1-3- اطلاعات جمعیت‌شناختی بر حسب ردۀ سنی و رده شغلی بیماران
ردۀ سنی (سال) ردۀ شغلی
کمتر از 20 20 تا 30 30 تا 40 40 تا 50 50 تا 65 بیش از 65 بدون پاسخ کارمند مدرس آزاد بیکار خانه‌دار بدون پاسخ
تعداد مرد 1 11 11 3 14 6 0 12 1 20 2 11
تعداد زن 4 6 4 12 22 6 0 11 2 1 38 2
کل 5 17 15 15 36 12 0 23 3 21 40 13


2-3- اطلاعات جمعیت‌شناختی بر حسب تحصیلات و وضعیت مسکن بیماران
تحصیلات وضعیت مسکن
زیردیپلم دیپلم لیسانس فوق لیسانس و بالاتر بدون پاسخ شخصی استیجاری پدری سازمانی سایر بدون پاسخ
تعداد مرد 19 10 10 5 2 25 8 11 1 0 1
تعداد زن 26 14 8 1 5 37 10 3 2 1 1
کل 45 24 18 6 7 62 18 14 3 1 2

جدول 3-3-: اطلاعات جمعیت‌شناختی بر حسب وضعیت تأهل و داشتن بیماری غیر از دیابت بیماران دیابتی
وضعیت تأهل بیماری دیگر
متأهل مجرد مطلقه بدون پاسخ دارد ندارد بدون پاسخ
تعداد مرد 35 10 0 1 15 26 5
تعداد زن 43 8 1 2 26 22 6
کل 78 18 1 3 41 48 11

5-3- ابزارهای پژوهش
در پژوهش حاضر از پرسشنامه بهزیستی روانشناختی (ریف، 1989)، پرسشنامه تاب‌آوری (کانر و دیویدسون، 2003) و پرسشنامه امید به زندگی میلر استفاده شد.

1-5-3- مقیاس بهزیستی روانشناختی
مقیاس بهزیستی روانشناختی توسط ریف در سال 1989 تهیه شد. فرم اصلی این مقیاس 120 سئوال دارد، اما در بررسی های بعدی فرمهای کوتاه تر 84، 54 و 18 سئوالی نیز پیشنهاد شده است (ریف،1989؛ ریف و کیز، 1995). در پژوهش پیشنهادی حاضر از فرم 18 سئوالی آن استفاده گردید. مقیاس بهزیستی روانشناختی دارای 6 خرده مقیاس پذیرش خود (گویه های 6، 12 و 18)، هدف و جهت‌گیری در زندگی (گویه‌های 5، 11 و 17)، رشد شخصی (گویه‌های 3، 9 و 15)، تسلط بر محیط (گویه‌های 2، 8 و 14)، خود پیروی (گویه‌های 1، 7 و 13) و روابط مثبت با دیگران (گویه‌های 4، 10 و 16) است. در فرم کوتاه شده این مقیاس برای هر یک از مقیاسهای بالا سه سئوال وجود دارد و پاسخها بر اساس مقیاس 7 درجه ای لیکرت (کاملاً مخالفم= 1 تا کاملاً موافقم= 7) درجه‌بندی شده است. ریف و کیز (1995) مقدار آلفای کرونباخ برای کل مقیاس و هر یک از خرده مقیاسها را بین 40/0 تا 52/0 گزارش کرده اند. جوشن لو، رستمی و نصرت آبادی، (1385) در پژوهشی مقدار این خرده مقیاس با نمره کل مطلوب و معنی دار است.
در پژوهش حاضر نیز به منظور بررسی پایایی پرسشنامه بهزیستی روانشناختی از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد و ضریب 757/0 به دست آمد که نشان از پایایی مطلوب این ابزار دارد.

2-5-3- پرسشنامه تاب‌آوری
این مقیاس را کانر و دیویدسون (2003) با مرور منابع پژوهشی 1979- 1991 حوزه تاب آوری تهیه کردند. بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی این مقیاس در شش گروه؛ جمعیت عمومی، مراجعه کنندگان به بخش مراقبت‌های اولیه، بیماران سرپایی روانپزشکی، بیماران با مشکل اختلال اضطراب فراگیر و دو گروه از بیماران استرس پس از سانحه انجام شده است. تهیه کنندگان این مقیاس بر این عقیده‌اند که این پرسشنامه به خوبی قادر به تفکیک افراد تاب‌آور از غیر تاب‌آور در گروه‌های بالینی و غیر بالینی بوده و می تواند در موقعیت‌های پژوهشی و بالینی مورد استفاده قرار گیرد (به نقل از محمدی، 1384). نمره‌گذاری این مقیاس از نوع لیکرت بوده که در یک طیف پنج تایی از کاملاً نادرست (نمره1) تا همیشه درست (نمره 5) جای می‌گیرد. محمدی (1384) در تحقیق خود، برای تعیین روایی مقیاس از روش تحلیل عاملی استفاده کرده است. وی تنها یک عامل با ارزش ویژه 03/7 استخراج کرده که این عامل 28 درصد واریانس را تبیین می‌کرده است؛ همچنین به منظور تعیین پایایی این مقیاس از روش آلفای کرونباخ استفاده نموده و ضریب پایایی حاصله را برابر با 89/0 گزارش کرده است (صحراگرد، 1386). مقیاس تاب آوری در پژوهش حاضر شامل 25گویه می باشد که در یک طیف پنج تایی از کاملاً نادرست (نمره 1) تا همیشه درست (نمره 5) می‌باشد.
در پژوهش حاضر نیز به منظور بررسی پایایی پرسشنامه تاب‌آوری از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد و ضریب 93/0 به دست آمد که نشان از پایایی مطلوب این ابزار دارد.

3-5-3- پرسشنامه امید به زندگی
پرسشنامه امید به زندگی میلر، یک آزمون تشخیصی است که برای اولین بار جهت سنجش امیدواری در بیماران قلبی آمریکا به کار گرفته شد. این آزمون، شامل 41 جنبه از حالت‌های امیدواری و درماندگی است و ماده‌های قید شده در آن بر مبنای تظاهرات آشکار یا پنهان رفتاری در افراد امیدوار یا ناامید برگزیده شده است. میلر و پاوررز، اعتبار این پرسشنامه را 61/0 و پایایی آن را با دو روش آلفای کرونباخ و تنصیف به ترتیب 90/0 و 89/0 گزارش کرده‌اند. در ایران نیز اعتبار و پایایی این مقیاس توسط عبدی و اسدی لاری (2011) مورد تأیید قرار گرفته است.
در پژوهش حاضر نیز به منظور بررسی پایایی پرسشنامه امید به زندگی از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد و ضریب 813/0 به دست آمد که نشان از پایایی مطلوب این ابزار دارد.

6-3- ملاحظات اخلاقی
1- شرکت در پژوهش حاضر به صورت داوطلبانه بوده و در طول انجام پژوهش، رضایت شرکت‌کنندگان در نظر گرفته شده است.
2- با توجه به وضعیت بیماری شرکت‌کنندگان، قبل از انجام پژوهش با آنان صحبت شد و پس از جلب رضایت و ایجاد آمادگی روحی روانی در این بیماران، پرسشنامه‌ها تکمیل گردید.
3- یافته‌های پژوهش در اختیار هیچ فرد یا گروهی قرار نگرفت.

7-3- روش اجرا
پژوهشگر با هماهنگی لازم در مراکز چشم پزشکی حضور یافته و توضیحاتی درباره‌ی نحوه پاسخدهی به پرسشنامه‌ها و لزوم صداقت ارائه کرده است و سپس بیماران دیابتی با آسیب شبکیه (توسط همراهانشان یا محقق به دلیل آسیب بینایی و عدم توانایی نوشتن) به تکمیل پرسشنامه‌های بهزیستی روانشناختی، تاب‌آوری و امید به زندگی پرداختند.

8-3- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات
در این پژوهش به منظور تجزیه و تحلیل اطلاعات از شاخص‌های آمار توصیفی (میانگین و انحراف معیار) و روش‌های آماری ضریب همبستگی پیرسون، رگرسیون تک متغیره و تحلیل واریانس چند متغیره برای گروه‌های مستقل استفاده شد.

فصل چهارم
یافته‌های تحقیق

1-4- مقدمه:
در این فصل با توجه به هدف اصلی پژوهش که بررسی نقش پیش بینی کنندگی بهزیستی روان شناختی بر اساس تاب آوری و امید به زندگی در بیماران دیابتی با آسیب شبکیه چشم است ، پس از بیان آمار توصیفی ، به آزمون فرضیه های پژوهش و سپس به تجزیه و تحلیل آن ها پرداخته می شود .

پژوهش حاضر به منظور بررسی فرضیه های زیر صورت گرفت :
فرضیه های اصلی :
1- تاب آوری می تواند بهزیستی روان شناختی در بیماران دیابتی با آسیب شبکیه چشم را پیش بینی کند.
2- امید به زندگی می تواند بهزیستی روان شناختی در بیماران دیابتی با آسیب شبکیه چشم را پیش بینی کند.
فرضیه فرعی :
3- بین بهزیستی روان شناختی مردان و زنان دیابتی با آسیب شبکیه چشم ، تفاوت وجود دارد .

2 – 4 یافته های توصیفی :
در بخش آمار توصیفی ، مقادیری از قبیل جمع نمرات ، میانگین ، انحراف معیار و دامنۀ تغییرات نمرات مربوط به متغیرها و خرده مقیاس ها ی مورد استفاده در پژوهش حاضر ارائه شده است . که موارد مذکور با توجه به ریزش برخی از آزمودنیها به دلایل متعدد و باقی ماندن تعداد 46 آزمودنی مرد و 54 آزمودنی زن (جمعاً 100 آزمودنی ) ، در جداول شماره 1-4 و 2-4 نشان داده شده است .
جدول 1-4 : مقادیر جمع نمرات ، میانگین ، انحراف استاندارد ، حداقل و حداکثر متغیرهای امید به زندگی ، تاب‌آوری بهزیستی روان شناختی و خرده مقیاسهای مربوطه جهت کل آزمودنی ها
ردیف نام متغیر مجموع میانگین انحراف استاندارد حداقل حداکثر تعداد
1 بهزیستی روان شناختی ( نمره کل ) 7786 86/77 47/12 43 18 100
2 پذیرش خود 1361 61/13 27/3 5 18 100
3 روابط مثبت 1308 08/13 18/3 3 18 100
4 خود مختاری 1223 23/12 45/2 7 18 100
5 تسلط بر محیط 1382 82/13 95/2 3 18 100
6 زندگی هدفمند 1162 62/11 24/3 2 18 100
7 رشد فردی 1350 50/13 13/3 2 18 100
8 امید به زندگی ( نمره کل ) 7469 69/74 48/9 41 94 100
9 تاب آوری ( نمره کل ) 8465 65/84 52/18 43 125 100


جدول 2-4 : مقادیر جمع نمرات ، میانگین ، انحراف استاندارد ، حداقل و حداکثر متغیرهای امید به زندگی ، تاب آوری بهزیستی روان شناختی و خرده مقیاسهای مربوطه جهت کل آزمودنی ها به تفکیک جنسیت
جنسیت نام متغیر مجموع میانگین انحراف استاندارد حداقل حداکثر تعداد
مــــرد بهزیستی روان شناختی ( نمره کل ) 3596 17/78 69/12 43 103 46
پذیرش خود 627 63/13 32/3 5 18 46
روابط مثبت 605 15/13 31/3 3 18 46
خود مختاری 575 5/12 61/2 7 18 46
تسلط بر محیط 653 19/14 71/2 9 18 46
زندگی هدفمند 523 37/11 44/3 2 18 46
رشد فردی 613 32/13 26/3 2 18 46
امید به زندگی ( نمره کل ) 3412 17/74 35/11 41 94 46
تاب آوری ( نمره کل ) 4001 97/86 05/20 50 125 46
زن بهزیستی روان شناختی ( نمره کل ) 4190 59/77 4/12 53 101 54
پذیرش خود 734 59/13 27/3 6 18 54
روابط مثبت 703 01/13 1/3 4 18 54
خود مختاری 648 12 29/2 8 18 54
تسلط بر محیط 729 5/13 13/3 3 18 54
زندگی هدفمند 639 83/11 08/3 5 18 54
رشد فردی 737 64/13 04/3 5 18 54
امید به زندگی ( نمره کل ) 4057 13/75 63/7 55 91 54
تاب آوری ( نمره کل ) 4464 66/82 04/17 43 124 54
جداول 1-4 و 2-4 نشان می دهند که زنان نسبت به مردان در متغیر های بهزیستی روان شناختی ، امید به زندگی و تاب آوری ، نمرۀ بالاتری دریافت نموده اند .
به منظور بررسی رابطۀ بین بهزیستی روان شناختی ( و خرده مقیاسهای مربوطه ) ، امید به زندگی و تاب آوری بیماران دیابتی با آسیب شبکیه چشم از آزمون ضریب همبستگی پیرسون استفاده گردید که نتایج در جدول3-4 ارائه شده است.
جدول 3 – 4 : ماتریس همبستگی پیرسون جهت بررسی رابطه بین متغیرهای پژوهش
ردیف نام متغیر 1 2 3 4 5 6 7 8 9
1 بهزیستی روانشناختی
( نمره کل ) 1
2 پذیرش خود **750/0 1
3 روابط مثبت **737/0 **493 /0 1
4 خود مختاری **393/0 **264 /0 136/0 1
5 تسلط بر محیط **751/0 **494 /0 **422 /0 *217 /0 1
6 زندگی هدفمند **696/0 **372 /0 **415 /0 101/0 **432 /0 1
7 رشد فردی **711/0 **380 /0 **467 /0 059/0 **485 /0 **439 /0 1
8 امید به زندگی (نمره کل) **689/0 **604 /0 **485 /0 **288 /0 **529 /0 **397 /0 **485 /0 1
9 تاب آوری ( نمره کل ) **506/0 **506 /0 **277 /0 **310 /0 **512 /0 178/0 **316 /0 **546 /0 1
01/0 P : ** ، 05/0 P : *

همانطور که جدول 3 – 4 نشان می دهد و با توجه به ضرایب پیرسون بدست آمده ، می توان اینگونه بیان کرد که رابطه خطی معنی دار در سطح 01/0 بین متغیر بهزیستی روان شناختی با خرده مقیاسهای خودش و متغیرهای امید به زندگی و تاب آوری وجود دارد .

3- 4 یافته های استنباطی :
در این بخش با توجه به نتایج بدست آمده از تحلیل های آمار استنباطی توسط نرم افزار SPSS-18 ، از قبیل محاسبه ضرایب همبستگی بین متغیرهای مورد نظر و محاسبۀ رگرسیون تک متغیره و MANOVA ، فرضیه های پژوهش مورد بررسی قرار می گیرند .

1-3-4 – فرضیه 1 : تاب آوری می تواند بهزیستی روان شناختی در بیماران دیابتی با آسیب شبکیه چشم را پیش بینی کند .
به منظور بررسی توانایی پیش بینی کنندگی بهزیستی روان شناختی توسط متغیر تاب آوری در بیماران دیابتی با آسیب شبکیه چشم ، پس از محاسبۀ ضریب همبستگی که نتایج آن ارائه شد ، از آزمون رگرسیون خطی به روش همزمان (inter ) استفاده گردیده که نتایج حاصله در جدول 4- 4 ارائه شده است .
جدول 4– 4 : آزمون رگرسیون خطی به روش همزمان ( inter )

dF
F
R2 P
(Sig)
t B متغیر پیش بینی کننده متغیر ملاک
1 68/33 256/0 0001/0 64/9 02/49 ضریب ثابت بهزیستی روان شناختی
0001/0 8/5 341/0 تاب آوری

با توجه به نتایج بدست آمده در جدول 4– 4 ، مشخص می گردد که متغیر تاب آوری (0001/0 = P ) میتواند بخشی از متغیر بهزیستی روان شناختی را پیش بینی نمایند .
مقدار R2 در تحلیل فوق نشان می دهد که 6/25 درصد از تغییرات بهزیستی روان شناختی توسط متغیر تاب آوری، قابل توضیح می باشد . همچنین با توجه به 0001 / 0P(regression) = مشخص گردید که مدل مورد نظر ، قابلیت تعمیم به جامعه را دارد .

2-3-4 -فرضیه 2 : امید به زندگی می تواند بهزیستی روان شناختی در بیماران دیابتی با آسیب شبکیه چشم را پیش بینی