گیری———————————————————–110
6-2 پیشنهادات————————————————————112
منابع————————————————————————————————-113

فهرست جداول
فصل اول: کلیات
تغییرات ماهانه دما برای ایستگاه هواشناسی شهرستان سلماس———————————-8
تغییرات رطوبت نسبی ماهانه هوا برای ایستگاه هواشناسی شهرستان سلماس————————10
میانگین بارش ماهانه برای ایستگاه هواشناسی شهرستان سلماس——————————–11
میانگین بارش سالانه در ایستگاه سلماس———————————————–12
فصل دوم: بررسی منابع
کل آب موجود در کره زمین——————————————————-28
فصل سوم: مواد و روشها
ضریب هدایت الکتریکی در محاسبه T.D.S——————————————–43

سختی بر حسب میزان بیکربنات—————————————————–44
فصل چهارم: هیدروژئوشیمی
مقادیر آنالیز شیمیایی (شهریور1391)————————————————–49
مقادیر آنالیز شیمیایی (خرداد 1392)— ———————————————–50
رده بندی آبهای مورد استفاده در کشاورزی———————————————51
برخی از کانیهای دارای بور در طبیعت————————————————-92
مقادیر آنالیز شیمیایی ————————————————————93
رده بندی آبهای زیرزمینی جهت مصارف صنعتی شهریور ماه 1391——————————-85
رده بندی آبهای زیرزمینی جهت مصارف صنعتی خرداد ماه 1392——————————–86
رده بندی کلاس آب برای مصارف کشاورزی (شهریور 1391)———————————75
رده بندی کلاس آب برای مصارف کشاورزی (خرداد 1392)———————————76
طبقه بندی آبها براساس نسبت جذب سدیم برای مصارف کشاورزی—————————-77
استانداردهای کیفی آب شرب ——————————————————70
رده بندی آبهای زیرزمینی براساس درجه سختی——————————————59
کیفیت آب زیرزمینی دشت سلماس براساس سختی کل( شهریور 1391)———- —————-60
کیفیت آب زیرزمینی دشت سلماس براساس سختی کل( شهریور 1392)————————–61
طبقه بندی آبهای زیر زمینی بر حسب میزان T.D.S —————————————55
طبقه بندی آبها برای مصارف مختلف بر حسب میزان T.D.S ———————————56
فصل پنجم: اثرات زیست محیطی
محدودیت آب از نظر غلظت عنصر ————————————————-107
حساسیت برخى میوه‌ها در مقابل کلر————————————————-102
فهرست شکلها
فصل اول: کلیات
موقعیت استان آذربایجان غربی در کشور ایران——————————————–4
راه¬های ارتباطی منطقه مورد مطالعه—————————————————-5
منحنی آمبروتیک برای ایستگاه هواشناسی شهرستان سلماس————————————-7
تغییرات درجه حرارت ماهانه هوا برای ایستگاه هواشناسی شهرستان سلماس————————9
تغییرات رطوبت نسبی ماهانه برای ایستگاه هواشناسی سلماس———————————10
میانگین بارش ماهیانه در ایستگاه سلما————————————————-12
میانگین بارش سالانه در ایستگاه سلماس———————————————-13
نقشه زمین شناسی منطقه مورد مطالعه————————————————-15
رخمنون سازند میوس————————————————————21
تصویر ماهوارهای از گسل شکریازی————————————————–26
فصل دوم: بررسی منابع
لوگ زمین شناسی————————————————————–34
فصل سوم:مواد و روشها
موقعیت چاه های نمونه برداری—————————————————–37

نمونه¬های آماده شده————————————————————-46
فصل چهارم: هیدروژئوشیمی
تصویری از نمای شمال دشت——————————————————-52
نقشه منحنی های هم ارزش هدای الکتریکی Ec (شهریور 1391)——————————–53
نقشه منحنی های هم ارزش هدایت الکتریکی Ec (خرداد 1392)——————————–54
نقشه منحنی های هم ارزش T.D.S (شهریور 1391)————————————–57
نقشه منحنی های هم ارزش T.D.S (خرداد 1392)—————————————58
نقشه منحنی های هم ارزش کلر (شهریور 1391)——————————————62
نقشه منحنی های هم ارزش کلر (خرداد 1392)——————————————-63
نقشه منحنی های هم ارزش (خرداد 1392)———————————————-64
نمودار استیف آنالیز داده های مربوط به (شهریور 1391)————————————-66
نمودار استیف آنالیز داده های مربوط به (خرداد 1392)————————————–67
نمودار پایپر (شهریور 1391)——————————————————–68
نمودار پایپر(خرداد 1392)——————————————————–69
نمودار شولر (شهریور 1391)——————————————————-72
نمودار شولر (خرداد 1392)——————————————————–73
نقشه منحنی های هم ارزش S.A.R( شهریور 1391)—————————————78
نقشه منحنی های هم ارزش S.A.R(خرداد 1392)—————————————-79
دیاگرام ویلکوکس آبهای زیرزمینی دشت سلماس (شهریور 1391)——————————–81
دیاگرام ویلکوکس آبهای زیرزمینی دشت سلماس خرداد 1392——————————–82
تصویری از یک چاه خورنده——————————————————-83
نسبتکلربهسدیمدرارتباطباانحلال هالیت ——————————————-87
منحنی های هم ارزش Na/Cl شهریور 1391——————————————–88
منحنی های هم ارزش Na/Cl شهریور 1391——————————————–89
نسبت یون سولفات به بی کربنات شهریور ماه 1391—————————————90
نسبت یون کلر به بی کربنات شهریور ماه 1391——————————————-91
نقشه منحنی های هم ارزش شبه فلز بور تابستان 1392————————————–92
نقشه شیب دشت سلماس———————————————————-93

فصل پنجم: اثرات زیست محیطی
نمای بیرونی غار نمکی ———————————————————–95
دهانه غار نمکی—————————————————————–95
نمای از نمکهای بجا گذاشته شده از آبهای سطحی—————————————-96
ماسه دهی چاه های منطقه به علت دانه ریز بودن رسوبات آبدار——————————-97
حساسیت‌ گیاهان نسبت به نمک —————————————————–99
نمایی از قسمت شمالی شرقی دشت دارای خاکهای شور———————————–100
آبراهه¬های زهکشی بر روی سازند مارنی———————————————-101
تاثیر آبهای زیرزمینی بر روی فلزات————————————————-103
آثار شوری خاک ————————————————————–105
نقشه زون بندی آبهای زیرزمینی دشت سلماس برای آبیاری———————————108

1-1 مقدمه
وجود آب سالم و کافی یکی از ضروری¬ترین نیازهای انسان است بطوریکه بدون آن حتی تصور داشتن زندگی توام با سلامت، غیر ممکن است. بنابراین برای بدست آوردن آب سالم باید تلاش مضاعف کرد. در این پایانامه سعی بر این است که با ارائه یک روش مناسب به یک نتیجه مطلوبی رسید.
اولین فعالیت برای حفاظت و بهینه سازی استفاده از آب، کسب اطلاعات دقیق در مورد منابع بالقوه به خصوص در مناطق خشک و نیمه خشک می¬باشد. علاوه بر آن، این منابع باید بطور مستمر پایش شوند تا شناخت کاملی از تغییرات و خصوصیات کیفیت آنها جهت توسعه پایدار ایجاد گردد یکی از خصوصیات مناطق خشک و نیمه خشک که تقریبا اکثر نقاط ایران را شامل می¬شود، بالا بودن میزان نمک در خاک و آب در این مناطق می¬باشد غلظت بالای نمک در آب منجر به ایجاد خاک¬های شور می¬گردد لذا علاوه بر تخمین کمیت، کیفیت آبهای زیرزمینی نیز پیش شرط مهمی در بهره¬برداری از این منابع می¬باشد در این راستا کیفیت آب زیرزمینی می¬تواند نشانه منشاء و زمان تماس آب چه سطحی چه زیرزمینی در مسیر جریان آبها بوده باشد که در مطالعات هیدروژئوشیمی سعی در شناسایی و تعیین واکنش¬های بین آب و زمین (سنگ و خاک) می¬باشد.
1-2 ضرورت و هدف تحقیق
با توجه به تغییرات کیفی آبهای زیرزمینی که می¬تواند در اثر فعالیتهای انسانی و طبیعی صورت گیرد بررسی و مطالعه این منابع به منظور حفظ کیفیت آنها ضروری است. متاسفانه معمولا آلودگی آبهایزیرزمینی،زمانیتشخیصداده می¬شودکه رفعآلودگیآبخوانتقریباًغیرممکنمی¬گردد. بنابراین، حفاظتکیفیمنابعآبوبررسیآسیب¬پذیریآبخوان¬ها ازاهمیتزیادیبرخوردارمی¬باشند. درمناطقی کهاز آبزیرزمینیبرایمصارفشرباستفادهمی¬گردد ارزیابیکیفیتاینآبهابسیارحائزاهمیتبودهواز اینرو با تعیین بعضیپارامترهای کیفی می¬توان شاخص¬های مختلفرابایکدیگرتلفیقوبااستانداردهای جهانیمقایسهکرده ودربررسیتغییرات مکانی کیفیتآبزیرزمینیازنظرشرباستفادهنمود.
در اکثر نقاط کشورمان و همچنین در دشت چوپانلوی سلماس آب مورد نیاز بخشهای شرب و کشاورزی از منابع آب زیر زمینی تامین می¬گردد. زندگی موجودات زنده و قشر کشاورز این مناطق، تقریبا به این منابع آب وابسته است، بدین جهت تامین آب با کیفیت از زیرزمین از اهمیت بالایی برخوردار است. آلوده شدن منابع آب زیرزمین باعث از بین رفتن کشاورزی و خسارتهای جبران ناپذیری برای انسانهای منطقه می¬تواند در پی داشته باشد. یکی از علل و عوامل کوچ قشر روستا نشین و عشایر کشورمان به مناطق شهری مسئله تامین آب با کیفیت می¬باشد. که به دنبال آن معضلات اجتماعی و غیره در شهرها پدید می¬آید. همانطوریکه ذکر گردید با شناسایی منشاء و عوامل آلوده کننده منابع آب زیرزمینی منطقه یکی از معضلات و مشکلات بسیار مهم قشر کشاورز منطقه را می¬توان شناسایی کرد. دشت بزرگ آبرفتی – تکتونیکی سلماس نیز که در گوشه شمال غربی دریاچه ارومیه واقع است، از این قاعده مستثی نبوده و با اجرای این پایان نامه و ارائه راهکارهای عملی مناسب می¬توان به بهینه سازی و کاهش آلودگی منابع آبی منطقه کمک کرد.
اهداف تحقیق پیش رو عبارتند از:
تهیه نقشه¬های زمین شناسی و هیدروژئولوژیکی منطقه
بررسی پارامترهای اقلیمی و مشخص کردن نوع اقلیم
تهیه نقشه¬های هم آلودگی عناصر
مشخص کردن اثرات زیست محیطی ناشی از آلودگی آبهای زیرزمینی
پیشنهاد راهکارهای عملی ممکن جهت کاهش آلودگی

1-3 جغرافیای منطقه و راه های ارتباطی منطقه
سلماس در شمال غربی ایران و در طولهای جغرافیایی ʺ00،´2،°45 و ʺ00،´46،°44 درجه شرقی و در عرضهای جغرافیایی ʺ30،´1،°38 و ʺ00،´18،°38 شمالی در محدود استان آذربایجان غربی (شکل 1-3) جای دارد. در(شکل 1-1) موقعیت استان آ.غ در نقشه ایران مشخص شده است. این شهرستان از شمال با خوی از شرق با تسوج و دریاچه ارومیه و از جنوب با ارومیه و از غرب با ترکیه همسایه است راه¬های دسترسی به منطقه در (شکل 1-2) آورده شده است.

شکل 1-1: موقعیت استان آذربایجان غربی در کشور ایران

شکل 1-2: موقعیت شهرستان سلماس در استان آذزبایجان غربی همراه با راه¬های ارتباطی منطقه مورد مطالعه (بر گرفته از سایت اداره راه و ترابری آ.غ)

1-4 اقلیم شناسی
آبوﻫﻮاﺷﻨﺎﺳﻲﻳﺎاﻗﻠﻴﻢﺷﻨﺎﺳﻲﻣﻌﺎدلﺑﺎClimatologyاﺳﺖﻛﻪازواژهﻳﻮﻧﺎﻧﻲKlimaﺑﻪﻣﻌﻨﻲﺷﻴﺐﻳﺎﻣﻴﻞﮔﺮﻓﺘـﻪﺷـﺪهاﺳﺖ. اﻳﻦواژهﻳﻮﻧﺎﻧﻲﺑﻪﺗﻐﻴﻴﺮاتزاوﻳﻪﺗﺎﺑﺶﺧﻮرﺷﻴﺪاﺷﺎرهدارد. آبوﻫﻮایﻏﺎﻟﺐدرﻳﻚﻣﻨﻄﻘﻪ،اﻗﻠﻴﻢآن ﻣﻨﻄﻘﻪﻧﺎﻣﻴﺪهمی¬شود.( ﻣﻌﻴﻨﻲ، 1389)
باد غالب در منطقه سلماس جنوب شرقی می¬باشد و بیشتر در ماه¬های آبان تا اوایل فروردین می¬وزد. منطقه سلماس دارای آب هوای سرد (زمستان سرد و تابستان معتدل می¬باشد.)
دشت سلماس بین ارتفاعات نه چندان بلند قرار دارد. که از طرف شمال با رسوبات تبخیری و از طرف جنوب از طریق کمپلکس قوشچی و از طرف غرب کوه وار شور