ع بنیادی است . این اجزا به شکل مقوله های مختلفی در ادبیات مربوط به جهان گردی آورده شده اند . این اجزا به شرح زیر دسته بندی و تشریح شده اند :
* جاذبه ها و فعالیت های گردشگری .
* تأسیسات اقامتی ، هتل ها و امکانات رفاهی آن ها برای استراحت و اقامت گردشگران.
* سایر تسهیلات و خدمات لازم برای توسعه گردشگری شامل رستوران ها و سایر انواع تأسیسات غذاخوری ، فروشگاه های صنایع دستی ، سوغات ، کالاهای مخصوص و محصولات در دست رس و سایر تسهیلات و خدمات مالی و پولی ، دفاتر اطلاعات گردشگری ، تسهیلات امنیت عمومی و خدمات پلیس و اطفای حریق و تسهیلات ورود – خروج گمرک و مهاجرت .
* نظام حمل و نقل و انواع تسهیلات و خدمات مرتبط با حمل و نقل زمینی آبی و هوایی.
* سایر زیرساخت های ضروری ، مشتمل بر تأمین آب ، نیروی برق ، دفع زباله و فاضلاب ، ارتباط راه دور : تلفن ، تلگراف و تلفکس ، در سطح ناحیه توسعه یافته ، زهکشی نیز از مهمترین زیر ساخت های مورد نیاز است .
* عناصر سازمانی . عناصر سازمانی لازم برای توسعه مدیریت گردشگری ، مشتمل بر برنامه ریزی نیروی انسانی و برنامه های آموزش و پرورش ، راهبردهای بازاریابی ، ساختارهای سازمانی گردشگری در بخش خصوصی و عمومی ، قانون گذاری و ضوابط مرتبط با جهان گردی ، سیاست های سرمایه گذاری بخش خصوصی و عمومی و برنامه های اقتصادی زیست محیطی و اجتماعی – فرهنگی و کنترل اثرات می شود .

شکل 2-1 : مهمترین اجزای برنامه ریزی توسعه جهان گردی
منبع : کاظمی ، 1386 ، ص 35
شکل شماره ی 1 این اجزا را در چارچوب محیط طبیعی و اجتماعی – اقتصادی که اقتباس شده از آن هستند ، بازارهای بین المللی و داخلی گردشگران که تحت خدمت رسانی قرار می گیرند و استفاده ساکنین از این تسهیلات و جاذبه ها و خدمات و زیر ساخت ها را نشان می دهد . (کاظمی ، 1386 ، ص 35)

2-5- اصول توسعه پایدار صنعت گردشگری
اگرچه عبارت توسعه پایدار از نظر لغوی به نسبت جدید می باشد ، اما به واقع مفهوم جدیدی نیست . مفاهیمی از قبیل صرفه جویی ، محافظت و نگهداری از محیط اغلب در گذشته به عنوان اهداف جلوگیری از تخریب مورد توجه بوده اند اما آن چه که تازگی دارد وارد ساختن این مفهوم در معادلات اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی توسعه است .
در همین راستا است که موضوعاتی از قبیل موضوع رشد در ابعاد جمعیت ، اقتصاد ، فرهنگ و مسائل اجتماعی نمی تواند بدون آثاری بر محیط ادامه یابد . اقدام به برنامه ریزی گردشگری مستلزم تدوین اصولی است که توسعه پایدار گردشگری بر مبنای آن بنا نهاده می شوند . این اصول بیانیه هایی هستند که در هنگام پرداختن به مفهوم توسعه پایدار و یافتن بهترین تناسب آن با گردشگری باید در ذهن ما باشد . (کاظمی ، 1386 ، صص121 – 125)
2-6- آثار اقتصادی توسعه گردشگری
با توجه به جذابیت پیامدهای اقتصادی توسعه گردشگری ، مطالعات اولیه طی دهه 1960 ، بیشتر بر آثار مثبت اقتصادی این پدیده متمرکز بوده است ؛ اما در دهه 1970 پیامدهای اقتصادی گردشگری با دید گسترده تری مورد ارزیابی محققان قرار گرفت .
در این دوره ، بیشتر ، رویکرد منفی به توسعه گردشگری حاکم بود ، به طوری که محققان غالباً بر آثار منفی توسعه این صنعت تأکید می ورزیدند . در دهه های 1980 و 1990 بر اساس انتقادات صـاحب نظـرانـی مانند چیـن ، تـأثیرات مثبت و منفـی بـه طـور مـوازن مـد نظـر قـرار گـرفت . (Ap , 1998 , p 130) اشتغال زایی ، ایجاد درآمد برای ساکنان محلی ، کاهش فقر ، افزایش سرمایه گذاری و توسعه زیربناهای اقتصادی ، از جمله مهم ترین آثار اقتصادی توسعه گردشگری به شمار می رود که در بسیاری از نوشته های اخیر از آن یاد شده است .
اما نتایج برخی مطالعات راجع به نگرش ساکنان محلی ، حاکی از وجود پاره ای ادراکات منفی در مورد آثار اقتصادی توسعه گردشگری است ؛ برای مثال بررسی دیدگاه ساکنان یک مقصد گردشگری در ترکیه نشان دهنده نگرانی و اعتراض آن ها در مورد میزان اشتغال زایی و درآمدزایی این صنعت برای مردم محلی است ؛ زیرا به نظر ساکنان ، نیروی کار مورد نیاز فعالیت های گردشگری از مناطق دیگر تأمین می گردد و هم چنین درآمدهای تولید شده از منطقه خارج و در جایی دیگر مصرف می شود . (Taye , 2002 , p p 669-671)
فصلی بودن اغلب مشاغل صنعت گردشگری از دیگر معایب آن از دیدگاه ساکنان محسوب می شود؛ (ابراهیمی ، 1376 ، ص 493) زیرا بسیاری از جاذبه های گردشگری ماهیتاً به گونه ای هستند که در فصول و ایام خاص امکان بازدید یا استفاده از آن ها وجود دارد ؛ مثلاً بازدید از منازل پوشیده از برف ، مشاهده مراسم سنتی مناطق مختلف ، که در ایام خاصی از سال برگزار می شـوند ، در تمام فصـول امکان پذیـر نیسـت . هم چنین محدودیت های اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی گردشگران نیز در تعیین ایام مسافرت آن ها مؤثر است ؛ برای مثال بخش اعظم سفرهای تفریحی ، سیاحتی و زیارتی ایرانیان در ایام تابستان یا نوروز انجام می شود . بنابراین ، ظرفیت های موجود از جمله نیـروی انسانی در تمام فصول به کار گرفته نمی شوند .
نتیجه مطالعات دیگر بیان گر این واقعیت است که به دلیل ضعف بنیه مالی ساکنان محلی برای سرمایه گذاری در ساخت هتل ها ، فروشگاه های بزرگ و سایر زیربناهای مورد نیاز گردشگری ، ساکنان غیربومی یا خارجی ها وارد صحنه می شوند و سرمایه گذاری می کنند و حتی اجناس مورد نیاز گردشگران را از سایر مناطق به آنجا وارد می کنند . (Tosum , 2001 , p 239) یکی از تأثیرات این نوع سرمایه گذاری ، به کار نگرفتن ساکنان در مشاغل مهم یا سمت های بالای سازمانی همچنین مشارکت نداشتن ساکنان در سیاست گذاری و تصمیم گیری های مربوط به توسعه گردشگری در منطقه است . (p 46 , 1999 , Hall) این عوامل آثار مثبت اقتصادی توسعه گردشگری را برای ساکنان کم رنگ و آنان را بدبین می کنند .
در نتایج برخی مطالعات ، رابطه ای مثبت بین کیفیت پذیرایی ساکنان از گردشگران و وابستگی اقتصادی آن ها به این صنعت یافت شده است . (Taye, 2002 , 675)
در بررسی آثار اقتصادی گردشگری ، مباحثات زیادی درمورد ضریب تکاثری ، تجزیه و تحلیل هزینه – منفعت ، (Archer , 1984 , p 517) ارزیابی هزینه های فرصتی و رابطه ی بین گردشگری با توسعه منطقه ای و اشتغال به چشم می خورد. ( Doring , 1976 , p13)
2-7- اهمیت گردشگری
بنابر آمار بانک جهانی ، درسال 2000 تعداد گردشگران درسرتاسر جهان بالغ بر701 میلیون نفر بوده وازاین جریان گردشگری مبلغی حدود 475 میلیارد دلار به طور مستقیم وارد چرخه اقتصادی جهان شده است(world bank,2002) . البته برخی منابع درآمد گردشگری را درسال 2000 حدود 321 میلیارد دلار دانسته اند و آن را در سال های 2010 و 2020 به ترتیب 1550 و 2000 میلیارد دلار برآورد کرده اند(میرطالبیان ، 1380 ، ص 129) .
عمده ترین فعالیت هایی اقتصادی که حول محور این صنعت انجام می گیرد و بازخورد آن براقتصاد داخلی و بین المللی تأثیر بسیار دارد عبارتند از : سرمایه گذاری های ساختمانی- عمرانی (هتل ، جاده ، فرودگاه ، اسکله سازی ، ساخت انواع وسایل حمل و نقل ، هواپیما ، کشتی ، کشتی های تفریحی ، واگن قطار، اتومبیل ، آماده سازی پیست های اسکی ، سواحل دریاها و . . .) ، صنایع تجهیز کننده رستوران ها، صنایع غذایی ، تعمیرات و نگهداری ازآثار باستانی ، سرمایه گذاری های مربوط به تولید و تصفیه نفت و سایر انرژی ها در رابطه با گردشگری ، سرمایه گذاری های مربوط به اطلاعات و اطلاع رسانی (سایت های رایانه ای – اینترنتی ، نشریات اعم از کتاب ، روزنامه ، بروشور ، نقشه ، راهنمای گردشگری- مسافرتی و . . .) ، مخارج مخابرات و پست (خرید سیم کارت ، مخارج تلفن ، پست) ، وسایل اقامتی (مانند کمپینگ و چادر) ، وسایل ورزشی (وسایل اسکی ، غواصی ، شنا و . . .) ، وسایل محافظتی بدن (انواع کرم های ضدآفتاب ، ژل ها و داروهای دیگر و . . .) ؛ درآمدهای عظیم نظام بانکی از جابه جایی پول ؛ و درآمدهای عظیم بیمه و تهیه سایر اسناد بین المللی که گردشگران کشورهای مبدأ یا کشور محل اقامت خود جهت آماده شدن برای سفر خرج می کنند ؛ و مخارج پلیس و نیروهای امنیتی در رابطه با گردشگری که این ها معمولاً جزء درآمدهای مستقیم گردشگری محاسبه نمی شوند . (پاپلی یزدی و همکار، 1388 ، ص3)
گردشگری در سطح بالای اقتصادی و اجتماعی آن باعث شکوفا شدن ذوق و استعداد وارتقای آموزش درهمه زمینه ها می شود . کشوری که در صنعت گردشگری فعال می گردد و می تواند میلیون ها گردشگر را به خود جلب کند در کنار تولیدات انبوه صنعتی کم ارزش ، در زمینه تولیدات هنری با کیفیت عالی به مقدار کم ولی با ارزش زیاد نیز موفق می گردد .
کشورهای توریستی در تهیه و پخت غذاهای عالی وبا کیفیت بالا و تولید آثار هنری گران قیمت پیشرفت می کنند . گردشگری در مجموع نه تنها موجب اشتغال ، افزایش درآمد ، صلح و آرامش می گردد بلکه سطح هنر و ذوق و استعداد را ارتقا می بخشد . چون گردشگران فرهنگی ثروتمند حاضرند برای آثار فرهنگی با ارزش پول خوبی بپردازند . (تام ترنر ، 1376 ، ص16)
البته باید توجه داشت که صنعت گردشگری در بعد کلان آن تابع تمام سازوکارهای سرمایه داری است و سرمایه داری بزرگ ترین ذی نفع در گسترش صنعت گردشگری است . می توان گفت که گردشگری دو روی یک سکه است که یک روی آن صلح ، دموکراسی ، آزادی ، پیشرفت فرهنگی ، اجتماعی و رونق اقتصادی است ؛ و روی دیگر آن ابتذال فرهنگی ، ناامنی ، گسترش بیماری ، فحشا ، فساد مالی ، باندهای قاچاق ، سرازیر شدن درآمدهای چند میلیارد دلاری به حساب بانکی چند شرکت بین المللی و خودباختگی تعداد بی شماری گردشگر در مقابل پیشرفت های مادی کشورهای پیشرفته . (پاپلی وهمکار، 1388 ، ص8)
2-8- توریسم درجهان
گردشگری در جهان به همراه آغاز مدرنیته شکل گرفت . مدرنیته اشکال مختلف زندگی را تنها بر پایه قابلیت‌های آنها در تولید منافعی که توسط افراد مصرف می‌شوند ، مورد ارزیابی قرار داده و با مفاهیمی هم چون همواره به پیش رفتن و کنار گذاردن کهنه نگرش تازه انسان را به جهان و به خویش سبب گردید و بدین گونه با پیدایش بعد تازه‌ای از دگرگونی دائمی ، انهدام رسوم و فرهنگ سنتی را در صحنه‌ی زندگی اجتماعی رقم زد . تفکیک میان کار و اوقات فراغت یکی از این دگرگونی‌ها می‌باشد که در آن کار در قالب ضرورت و گردشگری در قالب اوقات فراغت ، که دمی آسودن از کار را برای تجدید قوا فراهم می‌آورد ، قرار می گیرد . اوقات فراغت به عنوان زمانی از بیداری انسان ، که فرد بتواند آن را به میل و دلخواه خود بدون هیچ گونه الزامی بگذارند ، در مدرنیته مابین تمایز خانه و کار صورت رسمی به خود گرفت . اوقات فراغت به عنوان یک مفهوم جدید نمایان گر گذار از کار در مفهوم سنتی ‌اش بود که با توسعه نوآوری ‌های تکنولوژیکی و مدیریتی ، با افزایش مصرف در جهان بوروکراتیک ؛ عقل‌گرا و افسون‌زدایی شده ، این فرصت را مهیا کرد ـ که هر چند کوتاه ـ انسان از اجبارها و محدودیت های نظم اجتماعی مدرن رها شود . این رهایی با فشار ناشی از انقباض اجتماعی حاصل از روند مدرنیته ، گذران اوقات فراغت را در قالب گردشگری تسهیل نمود و انسان مدرن فارغ از عمق فرهنگی نهفته در اوقات فراغت به عنوان گردشگر تنها رهایی از وظایف مدرن را دنبال نمود . جریان گردشگری شکل گرفته در این چارچوب نیز ، انسان مدرن را با انگیزه تفریح در روند بازساخت شده سرمایه ‌داری ، به جستجوی محیط‌های گوناگون برای تمایز از محیط کار و تفریح واداشت . انسان در این رابطه توانست که نیاز به تفریح و استراحت و آرامش و دور شدن از گرفتاری های زندگی مدرن را که یک مسأله عمیق اجتماعی ـ فرهنگی دوران عصر مدرن است را به صورت سطحی حل کند . خود همین امر به علت مسائل سرمایه‌ داری و تکنولوژیکی در یک حالت تضاد با تبارهای درونی قرار داد . کار و تلاش بیشتر ، خستگی و تحمل فشارهای روحی روانی بیشتر برای داشتن پس ‌انداز برای رفتن به مسافرت و گردش برای استراحت . هر چه زندگی ماشینی ‌تر و تکنولوژی زده‌تر می‌گردد ، این مسأله تضاد بین کار و استراحت (لااقل برای توده مردم) بیشتر می‌گردد . سرمایه‌ داری‌ در مدرنیته‌ اولیه‌ در پویش‌ سرمایه‌ داری‌ تجاری‌ ، نخستین‌ انباشت‌ سرمایه‌ را در سده‌ هفده‌ و هجدهم‌ در اروپا تجربه‌ کرد . این‌ انباشت‌ همراه‌ با انقلاب‌ راه ها در فاصله‌ زمانی‌ 1745 تا 1760 و تنزل‌ قیمت‌های‌ حمل‌ونقل‌ اولین‌ جلوه‌های‌ گردشگری‌ مدرن‌ را در چارچوب‌ سفرهای‌ آموزشی در اروپا شکل‌ داد . در این میان گردشگری در رابطه مستقیم با توانمندی مالی در چارچوب تورهای خاصی شکل می گرفت که به سفرهای‌ آموزشی‌ (G . T) معرف بودند . سفرهای آموزشی‏ اولین‌ جلوه‌های‌ گردشگری‌ مدرن‌ را در در اروپا شکل‌ داد . بیشتر اعضای این سفرهای آموزشی برای کسب دانش و تجربه های جدید به مسافرت می رفتند . معمولاً این افراد از طبقات بالای اجتماع بودند که برای کسب دانش و فرهنگ مسافرت می کردند . اصولاً پسران خانواده های مرفه برای دیدن آثار باستانی ، مطالعه و نیز فراگیری علوم معماری و تاریخ به کشور خاصی اعزام می شدند(پاپلی و همکار ، 1386 ، ص12) .
اما در مدرنیته پایه و اساس گردشگری دسته جمعی امروزی به وجود آمد . در این دوره تغییرات اقتصادی و اجتماعی عمیقی به وجود آمد که از آن جمله