5-5 انواع آبهای مختلف آورده شده است که بیانگر اهمیت T.D.S می¬باشد. در این طبقه بندی حد مطلوب آب آشامیدنی mg/l500 بیان شده است. در نمونه های برداشته شده از دشت سلماس فقط روستای پکاچیک(W2)، یوشانلو(W7)، کنگرلو(W6)، بخشکندی(W15)، چوپانلو(W16) و مابقی نمونه¬ها دارای T.D.S بالاتر از mg/l500 می¬باشند.

جدول 4-4: طبقه بندی آبهای زیر زمینی بر حسب میزان T.D.S (Hem )
T.D.S <1000 ppm آب شیرین T.D.S < 10000>3000 آب با شوری متوسط
T.D.S <35000> 10000 آب خیلی شور
T.D.S 35000 آب نمکی

جدول 4-5: طبقه بندی آبها برای مصارف مختلف بر حسب میزان T.D.S (مقیمی، 1385)
نوع آب T.D.S
آب دریا 10000180 خیلی سخت

جدول 4-7: کیفیت آب زیرزمینی دشت سلماس براساس سختی کل( نمونه های مربوط به شهریور 1391)
محل نمونه‌برداری علامت اختصاری سختی کل سختی موقت سختی دائم کیفیت آب بر اساس سختی کل
تمر W1 514.9 514.9 0 کاملاٌ سخت
پکاچیک W2 248.47 248.47 0 سخت
صدقیان W3 248.36 248.36 0 سخت
خان تختی W4 422.36 422.36 0 کاملاٌ سخت
چوپانلوی علیا-جم W5 496.38 496.38 0 کاملاٌ سخت
کنگرلو W6 258.01 258.01 0 سخت
یوشانلو W7 283.15 283.15 0 سخت
قره قشلاق اراضی چمن W8 506.53 506.53 0 کاملاٌ سخت
قره قشلاق اراضی W9 372.93 372.93 0 کاملاٌ سخت
آق زیارت W10 178.89 178.89 0 سخت
حمزه کندی W11 337.69 337.69 0 کاملاٌ سخت
سلطان آباد W12 373.04 373.04 0 کاملاٌ سخت
چوپانلوی سفلی W13 949.09 400 549.09 کاملاٌ سخت
یالقوزآغاج W14 302.9 302.9 0 کاملاٌ سخت
بخشکندی W15 248.41 248.41 0 سخت
چوپانلوی سفلی W16 183.55 183.55 0 سخت
حبشی W17 327.59 327.59 0 کاملاٌ سخت
آخته خانه W18 352.73 352.73 0 کاملاٌ سخت
آق اسماعیل W19 263.17 263.17 0 سخت
میناس W20 495.48 495.48 0 کاملاٌ سخت
برگشاد W21 645.86 360 285.86 کاملاٌ سخت

جدول 4-8: کیفیت آب زیرزمینی دشت سلماس براساس سختی کل( نمونه های مربوط به شهریور 1392)
محل نمونه‌برداری علامت اختصاری سختی کل سختی موقت سختی دائم کیفیت آب بر اساس سختی کل
تمر w1 593.96 593.96 0 کاملاٌ سخت
پکاچیک w2 298.24 298.24 0 سخت
صدقیان w3 263.28 263.28 0 سخت
خان تختی w4 447.22 447.22 0 کاملاٌ سخت
چوپانلوی علیا-جم w5 436.78 436.78 0 کاملاٌ سخت
کنگرلو w6 258.18 258.18 0 سخت
یوشانلو w7 308.06 308.06 0 کاملاٌ سخت
قره قشلاق اراضی چمن w8 372.59 372.59 0 کاملاٌ سخت
حمزه کندی w10 620.16 600 20.16 کاملاٌ سخت
آق زیارت w11 218.62 218.62 0 سخت
سلطان آباد w12 348.18 348.18 0 کاملاٌ سخت
چوپانلوی سفلی w13 3182.72 430 2752.72 کاملاٌ سخت
یالقوزآغاج w14 446.66 446.66 0 کاملاٌ سخت
بخشکندی w15 308.4 308.4 0 کاملاٌ سخت
چوپانلوی سفلی w16 108.92 108.92 0 نسبتاٌ سخت
حبشی w17 362.15 362.15 0 کاملاٌ سخت
آخته خانه w18 347.62 347.62 0 کاملاٌ سخت
آق اسماعیل w19 397.84 397.84 0 کاملاٌ سخت
میناس w20 396.72 396.72 0 کاملاٌ سخت
برگشاد w21 695.52 440 255.52 کاملاٌ سخت

4-6 کلر
معمولا منشا یون کلر موجود در آب از ترکیبات یونی همراه با سدیم و منیزیم می باشد و ازآنجاکهیونکلریدتحتتاثیرفرآیندهایشیمیایینظیرفرایندجذبوتعویضیونیقرارنمیگیردلذادرمواردآلودگیآبهایزیرزمینیبویژهدرنفوذآبشوربهسفرههایساحلیمیتواندبهعنوانردیابتغییرناپذیرمورداستفادهقرارگیرد.
یون کلر یون غالب در نمونه های برداشته شده منطقه مطالعاتی می باشد. میزان این یون در منطقه مورد نظر بین 5/0 تا 90 میلی اکی والان بر لیتر در فصل تر و 6/0 تا 30 میلی اکی والان بر لیتر متغیر می باشد. منطقه چوپانلو بیشترین مقدار کلر و مقدار کلر را دارا می باشد،. همانطور که در نقشه¬های 5-6 و 5-7 ملاحظه میگردد خطوط هم ارزش دارای فشردگی زیادی هستند که علت آن می¬تواند وجود سازندهای شور منطقه می¬باشد قسمت میانی دشت سلماس کمترین مقدار کلر را به علت تغذیه از زولاچای داراست.

شکل 4-6: نقشه منحنی های هم ارزش کلر آبهای زیرزمینی دشت سلماس (شهریور1391)

شکل 4-7: نقشه منحنی های هم ارزش کلر آبهای زیرزمینی دشت سلماس (خرداد 1392)

4-7 تغییراتیونسولفات
یونسولفاتدرآبزیرزمینیدشت سلماسدرمیانآنیون هایسنجششده،یونغالبمیباشد. بیشترینمقدارآنچهدرفصلخشکوچهدرفصلتردرشمالوشمالشرقیدشتدیدهمی¬شود. این امر نشان دهنده وجود املاح گچی و انیدریت در منطقه می¬باشد. و با توجه به شکل (5-8 و 5-9) ملاحظه میگردد که یون سولفات در قسمت شمال شرقی بیشترین تجمع را دارا می¬باشد این تجمع یون سولفات در آبهای زیرزمینی شمال شرقی دشت سلماس با واحد سنگی Mg که گچی و مارنهای گچی هست قابل توجیه می¬باشد.

شکل 4-8: نقشه منحنی های هم ارزش کلر آبهای زیرزمینی دشت سلماس (شهریور 1391)

شکل 4-9: نقشه منحنی های هم ارزش کلر آبهای زیرزمینی دشت سلماس (خرداد 1392)

4-8 نمودار استیف
بهمنظورشناختاملاحتبخیریموجوددر آبها، اطلاعاتکمیمربوطبهتجزیهشیمیاییآبهابا کمک دیاگراماستیفموردتجزیهوتحلیلقرارگرفته است درایننمودارهاتمرکزکاتیونهای مختلف درمقابلآنیون¬-هاقراردادهشدهوفراوانیاملاححاصل از ترکیبآندررویمحورافقیبرحسب میلی¬گرمدرلیترمشخصشدهاست. اشکال (5-10 و 5-11)

شکل 4-10: نمودار استیف آنالیز داده های مربوط به ماه شهریور 1391

شکل 4-11نمودار استیف آنالیز داده های مربوط به ماه خرداد 1392

شکل 4-12: نمودار پایپر نمونه های آب زیرزمینی دشت سلماس (شهریور 1391)

شکل 4-13: نمودار پایپر نمونه های آب زیرزمینی دشت سلماس (خرداد 1392)

4-9 کیفیت آب از نظر شرب
جدول 4-9: استانداردهای کیفی آب شرب (مقیمی، 1385)
مشخصات فیزیکی حد مطلوب حد مجاز تأثیرات
باکتری کلی فرم – –
رنگ (واحد پلاتین) mg/lit10 mg/lit 25
مواد معلق mg/lit10 mg/lit 100
اکسیژن خواهی بیوشیمیایی (BOD) mg/lit 5/1 mg/lit 5/3
سرب 0 mg/lit01/0 تخریب سیستم مرکزی و جانبی اعصاب ، کلیه ، سمی برای شیرخواران و زنان باردار
سلنیم 0 mg/lit 05/0 اثر بر معده و روده
سیانور 0 mg/lit 01/0
آرسنیک 0 mg/lit 05/0 سمی برای سیستم عصبی و پوست
مشخصات شیمیایی
pH 2/7 – 8/6 8/8
باقیمانده خشک mg/lit 500 mg/lit 1500
Ec در C⁰25 برحسب )µmho/Cm( 750 2200
سولفات mg/lit 200 mg/lit 400
الکیل بنزیل سولفات(مواد شوینده) mg/lit 5/0 mg/lit 1
آهن mg/lit 3/0 mg/lit 1
مس mg/lit 2/0 mg/lit 3
کلسیم mg/lit 75 mg/lit 200
مواد مشخص کننده آلودگی
مجموع مواد آلی mg/lit5/3 –
نیتریت 0 –
آمونیاک 0 –
کادمیم – mg/lit01/0 اثر بر کلیه ها و پوکی استخوان
برم – mg/lit1 تأثیر بر گردش خون
مواد مضر برای سلامتی
فلوئور mg/lit1 mg/lit5/1 تخریب بافت استخوانی کودکان
نیترات mg/lit10 mg/lit30 سندرم آبی کودکان

برای طبقه بندنی آب شرب از دیاگرام شولر استفاده شده است . در این دیاگرام بر اساس مقادیر کلسیم (Ca)، منیزیوم (Mg) ،‌مجموع یونهای سدیم و پتاسیم (Na+ K)، کلر (-Cl)،‌ یون سولفات (SO4-2)،‌بی کربنات (-HCO3)،‌کل مواد جامد(T.D.S) و سختی کل (TH) کیفیت آب در نمودار شولر به شش کلاس به شرح زیر تقسیم بندی شده است:‌
خوب 2- قابل قبول 3-متوسط 4- نامناسب 5- کاملا نامطبوع 6- غیرقابل شرب
نمودارهای مربوط به کیفیت آب شرب در شکل های (5-13 و 5-14) نشان داده شده است. با توجه به نمودارهای شولر بخش قابل توجهی از آبهای زیرزمینی دشت سلماس مشکلی از نظر شرب ندارد و فقط قسمت شمالی دشت یعنی روستاهای چوپانلو علیا و چوپانلوی سفلی و برگشاد از نظر شرب نامناسب می باشند. البته این نمودار به تنهایی نمیتواند مناسب بودن یا نامناسب بودن آب برای شرب را بیان کند چون همانطور که ذکر گردید این نمودار بر اساس چند پارامتر ترسیم می شود.
نمودار ¬های پایپر (5-11 و 5-12) رسم شده برای نمونه ¬ها نشان میدهد که کاتیونها در اکثر نمونه¬ها نسبت مساوی باهم دارند و در آنیونها، آکثرا آبها در قسمت کربناته جمع شده است از نظر تیپ آب قسمت اعظم آب کربناته می باشد.

شکل 4-14: نمودار شولر آبهای زیرزمینی دشت سلماس شهریور 1391

شکل 4-15: نمودار شولر آبهای زیرزمینی دشت سلماس خرداد 1392

4-10 کیفیت آب از نظر کشاورزی
معمولا” برای طبقه بندی آب آبیاری در ایران از دو روش آزمایشگاه شوری خاک آمریکا (دیاگرام ویکلوکس) و روش دانشگاه کالیفرنیا (FAO) استفاده می شود. در اینجا از دیاگرام ویلکوکس استفاده شده است، که در این روش آب آبیاری از نظر شوری و قلیائیت به چهار کلاس به شرح زیر تقسیمبندی می شود: C1 – زیانهای نانشی از شوری کم است. C2– زیانهای ناشی از شوری متوسط است. C3– زیانهای ناشی از شوری زیاد است. C4– زیانهای ناشی از شوری خیلی زیاد است. S1– زیانهای ناشیی از سدیم کم است. S2– زیانهای ناشی از سدیم متوسط است. S3– زیانهای ناشی از سدیم زیاد است. S4– زیانهای ناشی از سدیم خیلی زیاد است.
آبهای منطقه بصورت زیر می باشد.
آبهای زیرزمینی که میزان املاح محلول آنها متوسط بوده بطوریکه قابلیت هدایت الکتریکی آن 250 تا 750 میکروموس بر سانتی متر در 25 درجه سانتی گراد میباشد و میزان سدیم آن نیز کم بوده جزء کلاس C2-S1 محسوب میشود. استفاده از این آبها جهت آبیاری در صورتی امکان پذیر است که پس از عمل زهکشی تغییری در کیفیت آن انجام میگیرد.
آبهای زیرزمینی که میزان قابلیت هدایت الکتریکی آن 750 تا 2250 میکرو موس بر سانتی متر بوده میزان سدیم آن نیز کم است این آبهای جزء کلاس C3-S1 محسووب شده و فقط برای اراضی که زهکشی طبیعی مناسب داشته و میزان املاح محلول خاک زیاد میباشد مناسب است .
آبهای زیرزمینی که میزان املاح محلول زیاد با قابلیت هدایت الکتریکی 750 تا 2250 بعلاوه میزان سدیم آن نیز متوسط میباشد این آبها جزء دسته C3-S2 بوده استفاده آبیاری از این موجب تراکم ذرات رس و سفتی خاک در حالت خشک میگردد.
آبهای زیرزمینی که میزان املاح محلول 750 تا 2250 میلیگرم بر لیتر و سدیم آن زیاد و جزء کلاس C3-S3 میباشد استفاده از این آبها سبب بروز مشکلات مربوط به ازدیاد سدیم در اکثر خاکها گشته و اینکار مستلزم اجرای عملیات زهکشی و شستشوی اراضی و اضافه نمودن مواد آلی میباشد.
آبهای زیرزمینی که میزان املاح محلول و سدیم در آن خیلی زیاد بوده بطوریکه قابلیت هدایت الکتریکی 2250 تا 5000 میکرو موس بر سانتی متر و جزء کلاس C4-S3 میباشد این آبها جزء آبهای مشکوک و در حال حاضر غیر قابل استفاده جهت آبیاری میباشد.
آبهای زیرزمینی که میزان املاح آن خیلی زیاد بوده بطوریکه قابلیت هدایت الکتریکی آنها تا 4200 میکروموس بر سانتی متر میرسد و میزان سدیم آن نیز خیلی زیاد بوده جزء کلاس C4-S4 میباشد این آب به هیچ وجه قابل استفاده نبوده و متعلق به اراضی شور می باشد.
در جدول های 5-10 و 5-11 کلاس بندی آبهای زیرزمینی دشت سلماس در دو فصل تر و خشک با استفاده از نرم افزار Rock work Chemistry صورت گرفته آست در این کلاس بندی بجز نمونه آبهای روستایی برگشاد، چوپانلوی علیا و چوچانلوی سفلی که غیر قابل استفاده برای کشاورزی بیان شده است مابقس نمونه ها قابل استفاده بررای کشاورزی می باشند.
جدول 4-10: رده بندی کلاس آب زیرزمینی دشت سلماس برای مصارف کشاورزی شهریور 1391
محل نمونه‌برداری علامت اختصاری SAR EC کلاس آب کیفیت آب برای کشاورزی
تمر W1 1.8 1300 C3-S1 شور – قابل استفاده برای کشاورزی
پکاچیک W2 1.26 700 C2-S1 کمی شور – مناسب برای کشاورزی
صدقیان W3 2.4 850 C3-S1 شور – قابل استفاده برای کشاورزی
خان تختی W4 1.79 1100 C3-S1 شور – قابل استفاده برای کشاورزی
چوپانلوی علیا-جم W5 16.37 4700 C4-S4 خیلی شور – برای کشاورزی نامناسب
کنگرلو W6 1.46 750 C3-S1 شور – قابل استفاده برای کشاورزی
یوشانلو W7 0.83 730 C2-S1 کمی شور – مناسب برای کشاورزی
قره قشلاق اراضی چمن W8 2.3 1430 C3-S1 شور – قابل استفاده برای کشاورزی
قره قشلاق اراضی W9 0.72 890 C3-S1 شور – قابل استفاده برای کشاورزی
آق زیارت W10 4.84 960 C3-S1 شور – قابل استفاده برای کشاورزی
حمزه کندی W11 3.42 1270 C3-S1 شور – قابل استفاده برای کشاورزی
سلطان آباد W12 0.62 850 C3-S1 شور – قابل استفاده برای کشاورزی
چوپانلوی سفلی W13 9.19 4500 C4-S3 خیلی شور – برای کشاورزی نامناسب
یالقوزآغاج W14 1.32 850 C3-S1 شور – قابل استفاده برای کشاورزی
بخشکندی W15 0.66 600 C2-S1 کمی شور – مناسب برای کشاورزی
چوپانلوی سفلی W16 0.37 540 C2-S1 کمی شور – مناسب برای کشاورزی
حبشی W17 3.25 1450 C3-S1 شور – قابل استفاده برای کشاورزی
آخته خانه W18 0.53 770 C3-S1 شور – قابل استفاده برای کشاورزی
آق اسماعیل W19 0.49 580 C2-S1 کمی شور – مناسب برای کشاورزی
میناس W20 1.25 1000 C3-S1 شور – قابل استفاده برای کشاورزی
برگشاد W21 3.92 2130 C3-S1 شور – قابل استفاده برای کشاورزی

جدول 4-11: رده بندی کلاس آب زیرزمینی دشت سلماس برای مصارف کشاورزی خرداد 1392
محل نمونه‌برداری علامت اختصاری SAR EC کلاس آب کیفیت آب برای