چون برای ادامه حیات به مواد مخدر نیاز داریم و مواد را به هر کس یا هرچیز دیگری ترجیح می دهیم(عبدی، 1385).

پ – خود بزرگ بینی
شمشیر بزرگ دو لبه ای که ما معتادان گرفتار آن هستیم ، خود بزرگ بینی و اهمیت قائل شدن بیش از اندازه برای خودمان است. هنگامی که برای نخستین بار مواد مخدر مصرف می کنیم ،احساس قدرت و کنترل به ما دست می دهد. توهم ناشی از مصرف مواد مخدر را واقعی می پنداریم و خود را بهتر، با هوش تر، تافته ای جدا بافته و مهم تر از دیگران به شمار می آوریم. ما از آنچه داریم راضی و خشنود نیستیم و از زندگی عادی احساس رضایت نمی کنیم، بلکه می خواهیم بیشتر و بیشتر از زندگی لذت ببریم. گرچه بسیاری از معتادان در این راه شکست خورده و ناکام مانده اند ولی ما تصور می کنیم که پیروز و کامیاب خواهیم شد. برای به دست آوردن قدرت ، پول و اعتبار و پرستیژ بیشتر تلاش می کنیم. خود را تسلیم رؤیاها و توهماتی می سازیم که مصرف مواد مخدر در ما ایجاد می کند. نکته مهم اینکه همین احساس خود مهم بودن و خودبزرگ بینی است که ما را از تلاش برای دریافت کمک جهت رهایی از چنگ مواد مخدر و بهبود یافتن باز می دارد. تصور می کنیم که با دیگران تفاوت داریم. با آنکه به قعر اعتیاد سقوط کرده ایم اما تصور می کنیم که برنامه ۱۲ قدم گرچه ممکن است به دیگران کمک کند اما به ما کمکی نمی کند؛ چون ما با دیگران تفاوت داریم و با دیگران قابل مقایسه نیستیم. در برنامه ۱۲ قدم از چنین تصوری که درباره خود داریم تحت عنوان “منحصر به فرد بودن مرگبار” یاد می شود. در برنامه ۱۲ قدم بر این نکته تأکید می شود که خود را کوچک یا بزرگ شمردن در واقع دو روی یک سکه می‌باشند(عبدی، 1385).

ت – تغییر چشمگیر شخصیتی در هنگام نشئگی
یکی دیگر ازعلائم بیماری اعتیاد که افکار و اندیشه ما را پریشان می سازد، تغییر چشمگیر رفتار ما در هنگام مصرف مواد مخدر است. ممکن است به مهربان ترین فرد روی زمین تبدیل شویم اماهنگامی که مواد مخدر وارد سیستم بدن ما می شود به ناگهان به هیولا تبدیل می شویم. حس پایبندی به اخلاقیات را از دست می دهیم و رفتاری تحقیر آمیز در پیش می گیریم. به ارتکاب جرم و جنایت و رفتارهای ناشایست مبادرت می ورزیم؛ چون نیاز به مواد مخدر است که بر رفتار ما سلطه و سیطره دارد. هرگز نمی دانیم که پس از مصرف مواد مخدر چه واکنشی از خود نشان خواهیم داد و چه شخصیتی از خود به نمایش خواهیم گذاشت. در کتاب بزرگ الکلی های گمنام تغییر شخصیت شدید فرد معتاد به رفتار دکتر جکیل و آقای هاید که شخصیت اول رمانی به همین نام از یک نویسنده اسکاتلندی قرن نوزدهم است ،تشبیه شده است که از یک پزشک و انسانی عادی به موجودی هولناک تبدیل شد.
فاجعه این است که بیماری اعتیاد قدرت فکر کردن درست را از ما گرفته است. برای این که بتوانیم به مصر ف مواد مخدر ادامه دهیم به دیگران دروغ می گوییم. دروغگویی و فریبکاری به طبیعت و شخصیت دوم (شخصیت کاذب) ما تبدیل شده و نمی توانیم به سادگی این واقعیت را که بیمار هستیم بپذیریم. بسیاری از ما معتادان تنها پس از سقوط به قعر فلاکت و بدبختی است که تازه می پذیریم بیمار هستیم. رنج و عذاب اعتیاد آن چنان شدید می شود که مکانیزم ها و تدابیر دفاعی ما را درهم می شکند. متأسفانه بسیاری از معتادان پیش از رسیدن به این مرحله جان خود را از دست می دهند؛ چون قبول واقعیت و تن در دادن به آن بسیار دشوار است.
مواد مخدر به روان ما آسیب می رساند و به همین دلیل اگر می خواهیم مصرف مواد مخدر را ترک کنیم، باید بدانیم که نمی توانیم روی افکار و اندیشه های خودمان حساب کنیم ؛چون افکار پریشان و بیمارگونه ما نمی تواند برای ترک اعتیاد کمکمان کند. ما به عنوان معتادان مزمن از توانایی ذهنی و فکری لازم برای کمک به خود برخوردار نیستیم. مصرف مواد مخدر این قدرت و توانایی را از ما گرفته است. اگر می‌خواهیم از بیماری اعتیاد بهبود پیدا کرده و قطع مصرف کنیم به قدرتی فراتر و قوی تر از خود نیاز داریم. تنها در پرتو باور و تکیه به این نیروی برتر است که می تواند راه چاره ای برای بهبودی از بیماری اعتیاد را برایمان به ارمغان بیاورد.

شیوه های بیرون آمدن از انکار:
درهم شکستن دیوار انکار یکی از بزرگترین چالش هایی است که ما معتادان هنگام کمک طلبیدن و پیدا کردن بهبودی با آن روبرو هستیم. تصور این که ما روزی قطع مصرف خواهیم کرد ، برای بسیاری از ما معتادان غیر ممکن به نظر می آید ؛چرا که درهمان زمان مغز ما برای اینکه کارکردی عادی داشته باشد به مواد مخدر نیاز دارد. اما نباید نا امید شد؛ چون جای امیدواری هست. بسیاری از معتادان سابق توانسته اند با استفاده از این برنامه ، این مکانیزم دفاعی مخرب و ویرانگر را درهم بکوبند و هم اکنون در بهبودی به سر می برند. راه هایی که به این افراد در بیرون آمدن از انکار کمک می کنند:
۱- مهم ترین قدم دررابطه با بهبودی از بیماری اعتیاد ، اقرار و پذیرفتن این نکته است که ما از مشکل اعتیاد رنج می بریم. اگر همچنان به این توهم دل خوش کنیم که هر زمان که بخواهیم می توانیم مصرف مواد مخدر را کنترل یا ترک کنیم به هیچ وجه نخواهیم توانست برای ترک اعتیاد از دیگران درخواست کمک کنیم. اگر تصور شما این باشد که یک وسیله یا دستگاه صحیح و سالم است ، آیا به فکر تعمیر کردن آن خواهید افتاد؟ تجارب شما با مصرف مواد مخدر و آسیبی که این گونه مواد به زندگی شما وارد ساخته اند معمولاً به شما نشان می دهد که با یک مشکل روبرو هستید. تنها چیزی که به آن نیاز دارید این است که شهامت لازم را به دست آورید و ببنید که چه بلایی بر سر زندگی شما آمده است. حتی اگر اعتراف به همه ابعاد مشکلی که با آن دست به گریبانید بیش از اندازه دشوار است ؛یک اقرار کوچک و ساده نیز کافی است تا فرایند بیرون آمدن از انکار را آغاز کنید.
۲- اگر فکر می کنید که گرفتار مواد مخدر شده اید اما قادر نیستید که آن را به عنوان یک مشکل مشاهده کنید در آن صورت از نیروی برتر خود ، طوری که آن را درک می کنید ، بخواهید به شما در شناخت این واقعیت کمک کند. ما مدت هاست که به خود و دیگران در باره شدت اعتیاد خود دروغ گفته ایم به حدی که اکنون خود نیز به دروغ هایی که در این باره گفته ایم، باور داریم و نمی‌توانیم راست و دروغ را از یکدیگر تشخیص دهیم. اما با درخواست صادقانۀ کمک از یک نیرویی که در خارج از وجود شما قرار دارد، نشان خواهید داد که شما به مرحله تواضع و فروتنی رسیده اید و می خواهید از وضعیتی که در آن گرفتار شده اید ، رها شوید.
۳- برداشتن قدم اول ” ما اگر اقرار کردیم که در برابر اعتیادمان عاجز هستیم و زندگیمان غیر قابل اداره شدن است”، می تواند به ما در دست کشیدن ازانکار کمک کند. قدرت و توانی که از اعتراف به درک این واقعیت که اعتیاد یک بیماری است و نه یک ضعف اخلاقی، به ما کمک خواهد کرد تا واقعیت شرایطی را که در آن به سر می بریم را بپذیریم نه اینکه خود را از آن پنهان کنیم.
۴- متأسفانه بسیاری از ما تنها زمانی به واقعیت اعتیاد خود تن در می دهیم که به پایان خط یا عجز رسیده باشیم. پایان خط و اوج درماندگی بدترین و دردناکترین شرایطی است که یک انسان گرفتار آن می شود و عمق و ژرفای این درماندگی درانسان های مختلف، متفاوت است. برخی از ما زمانی به این مرحله سیاه و ناامیدی می رسیم که هر آنچه را که داشته ایم، از دست داده ایم و در این مرحله است که برخی از معتادان مرگ را چاره کار می دانند. برخی دیگر از ما زمانی که خانه، خانواده، کار و سلامت خود را از دست می دهیم، خود را در چنین ورطه ای احساس می کنیم. شرایط هر چه که باشد پایان خط یا اوج درماندگی، مرحله ای است که ما از خواب غفلت اعتیاد که زندگی ما را ویران می سازد، بیدار می شویم. اما لازم نیست که ما به پایان خط برسیم و آن وقت از انکار دست برداریم. بسیاری از ما که درحال بهبودیم کسانی هستیم که دیده ایم مواد مخدر ما را به کجا می کشاند و پیش از آنکه کلیه داشته هایمان را ازدست بدهیم، قطع مصرف کرده و مسیر بهبودی را انتخاب کرده ایم.
۵- جلسات انجمن های ۱۲ قدمی مکان های ارزشمندی برای مقابله با انکار و غلبه بر آن می باشند. قرار گرفتن در میان کسانی که از بیماری مشابهی رنج می برند به کاستن از میزان احساس شرمساری و گناه که ممکن است درباره خود داشته باشیم ،کمک می کند. دیدن کسانی که از بیماری اعتیاد بهبود یافته اند، می تواند به ما قوت قلب بدهد و به ما کمک کند تا با سهولت بیشتری بر انکار خود غلبه کنیم و بپذیریم که از یک بیماری رنج می بریم و در برابر آن عاجز هستیم.
۶- گرچه بسیار دشوار به نظر می رسد اما تلاش کنید تا طرز فکر خود درباره مصرف مواد مخدر را به سؤال بگیرید. سعی کنید توجیه و بهانه را که برای مصرف مواد مخدر به آن متوسل می شوید، کنار بگذارید و با دیدی انتقادی به واقعیت اعتیاد خود نگاه کنید. از خود بپرسید هر بار که مواد مصرف کردم چه اتقاقی افتاد؟ کارتان به کجاکشیده شده است؟ همین که بدانید و بپذیرید که مصرف مواد مخدر چه بلایی بر سر زندگی شماآورده است ،خود دستاورد و پیشرفت بزرگی است. بهر حال فراموش نکنید که شما تنها نیستید. برنامه ۱۲ قدم برای بیماری شما راه حل ارائه می دهد؛ شما می توانید درمان شوید. با وجود خداوند و دیگرانی که دراین برنامه به شما کمک می کنند، می توانید سفر خود به سوی یک زندگی جدید و آزاد را آغاز کنید.
۷- توجه داشته باشید که بیرون آمدن ازانکار یک فرایند است. در انجمن های ۱۲ قدمی ضرب المثلی وجود دارد که می گوید: ما یک شبه معتاد نشدیم و به همین علت نیز نمی توانیم یک شبه بهبود پیدا کنیم.اعتیاد یک بیماری پیجیده و بغرنج است و بهبودی یافتن از آن نیز فرایندی طولانی است. برخی از نشانه های دیوانگی و مکانیزم های دفاعی ما حتی مدت ها پس از ترک مواد مخدر نیز ما رارها نمی‌کنند.

بیماری جسمی :
بر اثر مصرف طولانی مدت مواد مخدر، درساختار و فعالیت مغز دو تغییر عمده رخ می دهد. این تغییرات عبارتند از:
۱- تحریک بیش از اندازه مدار پاداش مغز
دوپامین ماده ای است شیمیایی که بطور طبیعی در مغز تولید می شود و احساس رضایت و لذت را در انسان به وجود می آورد. برای مثال، ورزش جدی و مداوم تولید میزان دوپامین را در مغز افزایش می دهد و انسان احساس شادی و تندرستی می کند. مواد مخدر سبب می شود تا بدن انسان به گونه ای غیر طبیعی مقادر زیادی دوپامین تولید کند و به همین علت است که احساس سرخوشی و نشئه بودن به انسان دست می دهد. اما از آنجا که برای احساس لذت یا رضایت خاطر مواد شیمیایی بیرونی
( مواد مخدر) به مغز داده می شود، مغز به تدریج و به آهستگی به طور طبیعی قدرت و قابلیت تولید دوپامین را برای احساس لذت و سرخوشی از دست می دهد.مدار پاداش مغز بر اثر مصرف مواد مخدر به دو شیوه تحت تأثیر قرار می گیرد:
Head of Complementary Educations Research Administration
Ali Mohammad Rezaee ………………………………….

Fall 2014

ISLAMIC AZAD UNIVERSITY
Arsanjan Branch
Faculty of Humanities
Department of Psychology

(M.A.) Thesis
on General

Subject:
The Comparison Personality Characteristics in Delinquent
and Non Delinquent

Thesis Advisor:
Mehdi Atigh (Ph.D)

BY:
Saeed Abadoosh

Fall 2014