حرمتآبرووحیثیتمعنویاشخاصیکیازقواعداخلاقی،مذهبیوحقوقیدرتمامکشورهایجهاناست.
هتکحرمتاشخاصدرنتیجهگفتارهایشفاهییاکتبیاستکهموجبلطمهبرحسنشهرتاشخاصدرافکارعمومییاخدشهدارکردنحیثیت،احترامیااعتمادیکهدیگرانبرایفردقایلهستندمیشود. کهعنوانکلیاستومیتواندشاملقذف،توهین،افتراهمبشود.
درنظامحقوقیکامللا،هتکحرمتممکناستدوگونهباشد. گاهیهتکحرمتبهصورتگذراوزودگذراستکهآنرادراصطلاح “هتکحرمتگذرا” مینامند،ولیهرگاههتکحرمتواظهاراتتوهینآمیزبهصورتغیرموقتوتقریبادائمباشد،آنراهتکحرمت “پایدار” مینامند.
فایدهتمیزایندونوعهتکحرمتدرمساله،شدتضمانتاجراهاومسالهاثباتیآناست. ابتدابایستیمشخصنمودکههتکحرمتهایصورتگرفتهازطریقاینترنتوشبکههایالکترونیکیازچهنوعبودهتابرپایهاینبحثبهبررسیارکانمسوولیتناشیازهتکحرمتازطریقاینترنتپرداخت. (حسینصادقیمسوولیتمدنیدرارتباطهایالکترونیکص 159) درخصوصانتشارگفتارهایتوهینآمیزازطریقشبکههایالکترونیکیواینترنتبرخیمعتقدندکههمانندبرنامههایرادیووتلویزیونبودهوبرهمیناساسبایستیآنهارادردستههتکحرمتهایگذراتلقینمود،امابرخیدیگرنظرمخالفدارند.. یکپیامیکهدرصفحهیکسایتاینترنتیقرارداردقطعابهصورتگذرانبودهوباتوجهبهگستردگیخدماتدسترسیاینترنت،قابلرویتبرایمیلیونهانفردرسراسرجهانخواهدبود. ازاینروچهبسااثراتسوءناشیازهتکحرمتدرفضایالکترونیکیبیشازنشریاتوروزنامههایغیرالکترونیکییاحتیبرنامههایرادیووتلویزیوناست.
نخستینعنصرضروریبرایتحققهتکحرمتوایجادمسوولیتعبارتاستازاینکهیکاظهارتوهینآمیزیکهموجبهتکحرمتشخصشود،وجودداشتهباشد. اینرکندرواقعخودمبتنیبردوقسمتوشرطضروریاست. اولااظهارصورتگرفتهبایستیخلافواقعباشد. ثانیاتوهینآمیزباشد. لذاچنانچهاظهارصورتگرفتهیا “اظهارواقعیت” باشدمسوولیتیمتوجهاظهارکنندهنخواهدبود،مگردرصورتیکهموجبنقضحریمخصوصیاشخاصشود. دومینرکنبرایتحققمسوولیتناشیازهتکحرمتعبارتاستازانتشاراظهاراتتوهینآمیز. لذامادامیکهشخصدرخلوتبهیکشخصدیگرتوهیننمودهوتوهینصورتگرفتهدرخارجازروابطآندوشخصبروزننمودهوبهسمعونظرهیچشخصدیگرینرسیدهباشد،توهینبهمفهومیکهواجداثرحقوقیباشد،محققنگردیدهاست.
انتشارواشاعهباسوءنیتاخباردروغووقایعخلافواقع انتشارواشاعهاخباردروغووقایعخلافواقعبهقصداضراربهغیریاتشویشاذهانعمومییامقاماترسمیرانشراکاذیبگویند. بهعبارتدیگر،مقصودازاشاعهاکاذیبآناستکهمرتکبمطالبوکارهاییراکهمیداندحقیقتندارد،عملاوعامداعلیهشخصحقیقییاحقوقییامقاماترسمیشایعواظهارکندوبدوناینکهاعمالمعینیرابهافرادمعینینسبتدهد،اخباریامطالببیاساسودروغرابیانکند.
نشراکاذیبباهتکحرمتوحیثیتتفاوتدارد،چراکهدرنشراکاذیبحتمامطالبکذبانتشارمییابدوواقعیتندارد،امادرهتکحیثیتهمواقعیتواسرارخصوصیفردفاشمیشودوهمممکناستبااشاعهکذبحیثیتشخصخدشهدارگردد.
هتکحرمتونشراکاذیبنیزمانندتمامیجرایمدیگرازسهرکنتشکیلشدهاستتاعنوانجرمبرآنصدقنماید. رکناولرکنقانونیجرماست. رکندومرکنمادیجرماستورکنسومنیزرکنمعنویجرممیباشدکهدراینقسمتبهبررسیآنهامیپردازیم.

مبحث هشتم : جرمنشراکاذیبازدیدگاهقانونمجرمانهوغیرمجرمانه
درتشخیصقضاییعملمجرمانهازغیرمجرمانهبایدعناصرسهگانهتشکیلدهندههرجرم (قانونی،مادیومعنوی) ملاکعملقرارگیرد. مطابقاصلقانونیبودنجرمومجازات،معیاربرایجرمبودنیکعملخاص (اعمازفعلیاترکفعل) پیشبینیآندرقوانینجزاییاست. بنابرایندرتوصیفقضاییهرجرمواحرازعناصرسهگانهآنبایدمتنیامتونقانونیملاکباشد. ازآنجاییکهباتوجهبهمتونقانونی،توصیفقضاییوشرایطتشکیلدهندههرجرمازجرمدیگرمتفاوتاست،دررسیدگیهایقضاییبایدعنوانمجرمانهصحیحبهکاربردهشود. درغیراینصورتمیتوانگفتاصلقانونیبودنجرمومجازاترعایتنشدهاست. زیرااگرعنوانبهکاربردهشدهفاقدوصفجزاییباشددرواقعشخصبهطورناروا،بهجرمنکردهویاعملیکهبهفرضثبوت،ارتکابآندارایممنوعیتقانونینیست،موردتعقیبقرارگرفتهاست. ازدیدگاهحقوقدانانمسلطبهاصولوموازینجزاییکاربردنادرستعناوینمجرمانهیکمعیارشناختهشدهبرایتشخیصضعفبنیهعلمیقاضیاستوچنانچهاینکاربردتعمدیباشددلالتبرعدمتبعیتعمدیویازاصلقانونیبودنجرمومجازاتمینماید. اصلیکهشریعتجزاییاسلامواعلامیهجهانیحقوقبشربهآنتاکیدمیورزد. درایننوشتارازجنبهکاربردیتشخیصعملمجرمانهبهیکنمونهمهماشارهمیشود،جرمنشراکاذیبکهفعالانمطبوعاتیبیشتردرمعرضارتکابآنقراردارند. ماده ۶۹۸ قانونمجازاتاسلامیمقررمیدارد: «هرکسبهقصداضراربهغیریاتشویشاذهانعمومییامقاماترسمیبهوسیلهنامهیاشکوائیهیامراسلاتیاعرایضیاگزارشیاتوزیعهرگونهاوراقچاپییاخطیباامضایابدونامضا،اکاذیبیرااظهارنمایدیابههمانمقاصداعمالیرابرخلافحقیقتراساًیابهعنواننقلقولبهشخصحقیقییاحقوقییامقاماترسمیتصریحاًیاتلویحاًنسبتدهداعمازاینکهازطریقمزبوربهنحویازانحاضررمادییامعنویبهغیرواردشودیانه،علاوهبراعادهحیثیتدرصورتامکان،بایدبهحبسازدوماهتادوسالویاشلاقتا (۷۴) ضربهمحکومشود.» اینمادهشاملدوعنوانمجرمانهمستقلاست. الف- نشراکاذیبب- نسبتدادناعمالمخالفحقیقتبهدیگرانکهدرایننوشتارصرفاًنشراکاذیبموردنظرماست. توصیفقضاییاینجرمعبارتاستازاظهاریانشراکاذیب (مطالبوامورخلافحقیقتوواقعیت) بهقصداضراربهغیریاتشویشاذهانعمومییامقاماترسمی. جدایازعنصرقانونیجرم (مادهاستنادی)، ۱- عملمادینشراکاذیبو ۲- قصداضراربهغیریاتشویشاذهانعمومییامقاماترسمیبهترتیبعناصرمادیومعنوی (روانی) اینجرمراتشکیلمیدهد. عنصرمعنوینشراکاذیبمرکبازدوجزءاست: الف- سوءنیتعام (علممرتکببهکذبونادرستبودنمورداظهاروعمددرفعل)
ب- سوءنیتخاص (قصداضراربهغیریاتشویشاذهانعمومییامقاماترسمی) بنابرایندرصورتیکهمرتکبعالمبهکذبونادرستبودنمطلباظهارشدهنباشدوتصورنمایدموضوعاظهاریانشردرستبودهمرتکبجرمینشدهاستیاچنانچهثابتشودمرتکببهفرضعلمبهکذببودناظهار،قصدتشویشاذهانعمومیویامقاماترسمیرانداشتهنمیتوانویراازجهتارتکابنشراکاذیبمجرمشناخت. اشارهایننکتهضروریاستکهبرایتحققجرمنشراکاذیب،اثباتکذببودنمطلببهعهدهمرجعقضاییاستوچنانچهبراساسنظراتوعقایداشخاصدرمقاماظهارنظریانقد،پذیرشمطلبمتفاوتباشدنمیتوانگفتاظهارکذببودهاستوفرضمطلقکذببودنمطلبدراینگونهمواردبرخلافاصولوموازینجزاییاست. ماننداینکهشخصدرروزنامهعملکردیکسازمانیادستگاهدولتیراموردنقدقراردهدودراینراستامسئولانآنرابهعدمرعایتمقرراتقانونیویانداشتنتخصصلازممتهمنمایدچنینمواردیصرفاًاظهارعقیدهتلقیمیشودوبرخوردقضاییبااینگونهمواردمیتواندمصداقبرخوردباآزادیبیانواندیشهبهشمارآیدکهبحثتفصیلیموضوعازحوصلهاینیادداشتخارجاست. آنچهمسلماسترسیدگیبهجرمنشراکاذیبمستلزمرعایتشرایطتحققآنوکاربردظرافتهایخاصقانونیاستومتاسفانهدربرخیمواردملاحظهمیشودنهتنهااینشرایطرعایتنشدهبلکهشخصیباعنواننادرستمجرمانه (تشویشاذهانعمومی) موردتعقیبومحاکمهقرارگرفتهاست،درصورتیکهدرقوانینجزاییما،جرمیتحتاینعنوانمشاهدهنمیشودکهاینامرمیتوانددلیلعدماشرافقاضیبهاصولومقرراتجزاییباشد. ازاینرو،درتفهیماتهام،بازجویی،اعطاینیابتقضایی،صدورقرارهایتامینیونهایی،کیفرخواستودادنامههایصادره،عناوینمجرمانهبایدبههمانشکلمتونقانونیبهکاربردهشودواحضاراشخاصبهعنوانمتهمبرایتحقیقیابازجوییپیرامونگزارشیکهبهفرضثبوتمحتوایآننمیتوانددارایعنوانمجرمانهباشداقدامیاستخلافقانون. قاضیپسازارجاعپروندهبایدبهاستنادبندالفازماده ۱۷۷ قانونآئیندادرسیکیفریدادگاههایعمومیوانقلابقرارمنعتعقیبصادرنمایدومفتوحگذاشتنپروندهوتوسلبهاقداماتیکهوجاهتقانونینداردممکناستاینشائبهراایجادنمایدکهبرخوردباشخص،برخوردقضایینیستودرراستایگرایشفکریاو،تحدیدآزادیبیانوعقیدهویامقاصدخاصدیگرصورتمیگیردبیتردیدچنینروندیمیتواندبهاعتباردستگاهقضاییوبیطرفیآنلطمهواردنماید.

فصل دوم: بررسی جرم نشر اکاذیب رایانه ای
در این فصل ما سعی می کنیم تا به بررسی جرم نشر اکاذیب رایانه ای و شناخت عناصر ارتکابی آن و تطبیق این جرم با برخی از مواد عمومی قانون مجازات اسلامی جدید بپردازیم.

مبحث اول: عناصرارتکابیجرم
اصولاًهرنوعجرمحادثشدهواجدارکانمتفاوتیمیباشدکهازآنبهعنوانارکانمادی،معنویوقانونیناممیبریم. هریکازاینعناصرحسبمورددرجرائمخاصخودشکلمیگیردکهحصولهریکازاینعناصربستگیبهنوعجرمدارد. ازاینحیثممکناستباتحققهرسهعنصرجرمخاصیشکلگیردویااینکهبااحرازیکیادوعنصرجرمواقعگردد. بنابراینبرایاحرازجرائمبهصورکلینیازبهاینامرنمیباشدکهلزوماًهرسهعنصربایستیجمعشودتاجرمبهمعنایواقعیخودحاصلشود . برایناساسهرعنصرورکنموردبحثبرایارتکابجرمازیکویژگیخاصیبرخورداراستکهبهشرحذیلعنوانمیگردد:
گفتار اول : عنصرمعنوی
نیتواندیشهارتکابجرمهمانعنصرمعنویجرماست. بدینمعناکههرفردیکهقصدارتکابجرمیراداردبدواًقصدوارادهخودرابرایارتکابجرمدرذهنخودمیپروراندوباانیشهونقشههایقبلیوازپیشتعیینشدهزمینهرابرایاحیاءدیگرعناصرمهیامیسازدکهازآنبهرکنمعنویجرمتعبیرمیشود. ازاینحیثتمامجزئیاتانجامجرمکهفردیویابهصورتگروهیمیبایستصورتگیردکهدرقالبنقشههایعملیاتاجراییقراراستتحققیابدکهباتصمیمگروهیافرددرشرفانجاماسترابهنیتوعنصرمعنویجرمتعبیرمینماییم . نکتهمهمایناستکهاولینشرطبرایمسجلشدنهرنوعبزهویاتخلفیکهبهصورتعالماًعامداًمیبایستانجامشوددرابتدامنوطبهاحرازعنصرمعنویاستوبهواقعپیشزمینهاصلیبرایشروعویاانجامجرائمیاستکهفردقصدارتکابآنراداردوتااینرکنبهفکروذهنمرتکباحتمالیجرممتبادرنشودنقشدیگرعناصرمنتفیاست. اماهدفازعنواناینقضیهایناستکهآیااینعنصردرتمامجرائمبرایظهورجرمشرطاصلیاست؟ «درجرمجزاییهموارهسوءنیتیاقصدمجرمانهویاتقصیرجزاییازناحیهمرتکببرایاثباتمسئولیتکیفریالزامیاست.» جملهفوقبهنقلازآقایدکترعنوانشدهاست. آنچهمسلماستاثباتمسئولیتکیفریدرجرمحادثشدهالزامیاستامااینکهوجودسوءنیتدرکلیهجرائمالزامیباشدمنطقینمیباشدچراکهبسیاریازجرائمباسبقارادهوقصدمجرمانهشروعنمیگرددودربعضیمواردازشمولجرائمعمدخارجاستبنابرایننظرآقایدکترشامبیانیلزوماًآناستکهشرحآنگذشت. «ضمناًاحرازمسئولیتکیفریمستلزمبررسیعمیقشخصیتبزهکاراستوعدالتکیفریایجابمیکندکهخصوصصیاتفردیوجنبههایخاصروانیمجرمدرارزیابیرفتارمجرمانهاوبرایتعییننوعومیزانمجازاتبهدقتموردتوجهقرارگیردتاخصیصهشخصیبودنومسئولیتکیفریکاملاًرعایتگردد. درنتیجهافرادیکهتحتتاثیراجبارواکراهقرارگرفتهویامجانینواطفالکهبهخاطرذخصوصیاتفردیووضعخاصروانیازنظرکیفریغیرمسئولشناختهشدهازاینحیثمعافازمجازاتهستند.»
“عنصر روانی”(سوءنیت)یکی از عناصر تشکیل‏ دهنده جرم است که در بین صاحبنظران حقوقی در دو معنای وسیع و محدود بکار می‏رود. عنصر روانی جرائم عمدی در معنای محدود شامل، جرائم اختیاری یا جرائمی که مجرم عامل مورد ملاحظه است و در جرائم غیرعمدی شامل جرائم اختیاری و سهل ‏انگاری است، ولیکن عنصر روانی در معنای وسیع علاوه بر معنای محدود شامل مسئولیت کیفری نیز می‏باشد.
رفتار انسانی هنگامی بعنوان”جرم” محسوب می‏شود که عناصر تشکیل‏ دهنده آن تحقق یابد و برای آنکه رفتاری بعنوان جرم قابل مجازات باشد جمع آمدن عناصری چند ضرورت دارد.بعضی از این عناصر جنبه عمومی دارند یعنی وجود آنها در همه جرائم الزامی است و بعضی دارای جنبه خصوصی هستند. برخی از صاحبنظران حقوقی در این خصوص عقیده دارند:«برای آنکه عملی جرم محسوب شود لازمست که:
اولا- از طرف قانون بعنوان جرم پیش‏بینی و مجازاتی برای آن مقرر شده باشد(عنصر قانونی)
ثانیا- فعل یا ترک فعل بصورت و در شرایط خاص باشد.نه تصور و اراده ‏ای که فعلیت پیدا نکرده است. (عنصر مادی).
ثالثا- با قصد مجرمانه یا تقصیر جزایی صورت گرفته باشد(عنصر روانی).»
برخی از حقوقدانان ایرانی، آلمانی و فرانسوی از جمله”گارو” عقیده دارند: برای جرم عنصر چهارمی به نام”عنصر غیرمشروع “ضروری است؛با این استدلال که در بسیاری از موارد و از جمله”دفاع مشروع”با اینکه عناصر سه‏ گانه جرم وجود دارد،دانشمندان(اعم از حقوقدانان، جرم‏شناسان، جامعه‏ شناسان و…)بر حسب تخصص خود جرم را به صورتهای مختلفی تعریف کرده ‏اند.مکاتب مختلف حقوق جزا(اعم از عدالت مطلقه، کلاسیک، تحققی، دفاع اجتماعی…)و قوانین جزایی کشورهای مختلف نیز سعی نموده‏ اند تا جرم یا پدیده جنایی را تعریف نمایند.تعریفی که از همه جامع ‏تر و مورد قبول اکثریت حقوقدانان قرار گرفته است، تعریف”کارارا”دانشمند ایتالیایی می‏باشد که او جرم را چنین تعریف نموده است: “نقض یکی از قوانین کشور بر اثر عمل خارجی شخص، که متضمن ایفاء وظیفه یا اعمال حقی نبوده و قانون هم برای آن مجازات تعیین نموده باشد”.
با توجه به مواد 2 و 11 قانون مجازات اسلامی مصوب 1370 و نظریه برخی از صاحبنظران حقوقی می‏توان تعریف جرم را از دیدگاه حقوقی بدین‏ شرح بیان نموده:هر نوع رفتار ممنوعی که قوانین جزایی کشور برای آن مجازات و یا اقدامات تامینی یا تربیتی مقرر نموده باشد، جرم محسوب می‏شود.معهذا موردی برای تعقیب و مجازات مرتکب نیست، زیرا در این مورد، عنصر چهارم یعنی همان عنصر غیرمشروع وجود ندارد.
به نظر می‏رسد:لازمه تحقق جرم 2 آن است که در ارتکاب آن جنبه‏ های غیر مشروع نیز وجود داشته باشد، مشروعیت یا عدم مشروعیت عمل در واقع بستگی به نظر مقنن دارد و عوامل موجه اثر عنصر قانونی جرم را زائل می‏کند.
بنابراین با توجه به مطالب مذکور، عناصر عمومی تشکیل‏دهنده جرم عبارتند از:
1-عنصر قانونی
2-عنصر مادی
3-عنصر روانی

گفتار دوم :عنصرمادی
ازآنجاییکهیکجرمواقعشدهمستلزمبهفعلرسیدناستبعدازگذرازاندیشهوتفکرشخصیاگروه،اقدامبهعملیاتمجرمانهخودمصداقعنصرمادیوفیزیکیجرمکاست.