ر در بر گیرنده پیشنهادهای پژوهشی در جهت انجام تحقیقات آتی است که این پیشنهادها به شرح زیر می‌باشند:
– مطالعه‌ای مشابه در سطح ملی (سایر مراکز و استانها) به منظور دستیابی به نتایجی با قابلیت تعمیم بیشتر انجام گیرد.
– پژوهش‌های مشابه بر روی سایر بیماری‌های مزمن صورت گیرد.
– ابزارهایی بومی و با در نظر گرفتن بیماری دیابت به منظور سنجش سازه‌های بهزیستی روانشناختی، تاب‌آوری و امید به زندگی در بیماران دیابتی با آسیب شبکیه چشم توسط پژوهشگران و صاحبنظران طراحی شود.
– بررسی نقش پیش‌بینی‌کنندگی یک عامل خانوادگی در کنار متغیرهای تاب‌آوری و امید به زندگی بر بهزیستی روانشناختی بیماران دیابتی با آسیب شبکیه چشم.

6-5- پیشنهادات کاربردی
با توجه به یافته‌های پژوهش حاضر می‌توان پیشنهادهایی کاربردی مطرح کرد تا بدین وسیله پزشکان، روان‌شناسان و دیگر دست‌اندرکاران در رویارویی با بیماران دیابتی با آسیب شبکیه چشم بتوانند از آنها استفاده کنند. پیشنهادهای کاربردی این پژوهش به شرح زیر می‌باشند:
– کارگاه‌هایی به منظور افزایش تاب‌آوری و بالا بردن امید به زندگی در بیماران دیابتی با آسیب شبکیه چشم توسط روان‌شناسان متخصص و با مشورت پزشکان و دیگر پرسنل بیمارستان برگزار شود تا موجب بالا رفتن بهزیستی روانشناختی در این بیماران گردد.

– آموزش به پرستاران و پرسنل بیمارستان به منظور برخورد مناسب با بیماران در جهت بالا بردن امید به زندگی در آنان و ایجاد جوی سرشار از امید و محبت در بیمارستان‌ها به منظور افزایش ظرفیت روانی بیماران دیابتی با آسیب شبکیه چشم در برخورد با این بیماری و افزایش بهزیستی روانشناختی آنان.
– آموزش شفاهی و کتبی (توسط کاتالوگهای خاص) به خانواده‌های افراد دیابتی در جهت افزایش امید به زندگی و کاهش استرس بیماران در محیط خانواده.

پیوست‌ها‌

پیوست شماره (1) پرسشنامه بهزیستی روانشناختی

ردیف سؤالات کاملاً مخالفم مخالفم نظری ندارم موافقم کاملاً موافقم
1 غالباً تحت تاثیر افرادی که نظرات راسخ و محکمی دارند، قرار می گیرم.
2 به نظراتم اطمینان دارم، حتی اگر خلاف نظر عموم باشد.
3 در مورد خودم بر اساس آنچه فکر می کنم مهم است قضاوت می کنم نه بر اساس آنچه از نظر دیگران مهم است.
4 به طور کلی، احساس می کنم مسئول موقعیتی که در آن زندگی می کنم هستم.
5 نیازهای زندگی روزمره اغلب مرا از پا درمی آورد.
6 به خوبی از عهده مسئولیتهای زندگی روزمره‌ام بر می آیم.
7 فکر می کنم داشتن تجربه های جدیدی که شیوه تفکر فرد درباره خود و جهان را به چالش بکشد، مهم است.
8 برای من، زندگی یک فرایند مدام یادگیری، تغییر و رشد بوده است.
9 از تلاش برای بهبود بخشیدن یا متحول کردن زندگی ام، مدتها پیش دست کشیده ام.
10 حفظ روابط نزدیک برایم دشوار و ناامید کننده بوده است.
11 مردم مرا به عنوان شخصی که تمایل به تقسیم وقتش با دیگران دارد، توصیف می کنند.
12 روابط صمیمانه و مورد اعتماد با دیگران را، زیاد تجربه نکرده ام.
13 در زمان حال زندگی می کنم و چندان به آینده نمی اندیشم.
14 برخی افراد بدون هدف در زندگی سرگردانند، اما من جزو آنان نیستم.
15 گاهی احساس می کنم همه آنچه در زندگی باید انجام می دادم را به انجام رسانده ام.
16 هنگامی که به گذشته ام می نگرم، از آنچه اتفاق افتاده تا زندگی‌ام اینگونه شود، راضی ام.
17 بیشتر جنبه های شخصیتم را دوست دارم.
18 در بسیاری جهات، درباره دستاوردهایم در زندگی، احساس ناامیدی می کنم.


پیوست شماره‌ی (2) پرسشنامه تاب‌آوری
ردیف سئوالات کاملاً نادرست بندرت درست گاهی درست اغلب درست همیشه درست
1 وقتی تغییری رخ دهد می‌تونم خودم را با آن سازگار کنم
2 حداقل یک نفر هست که رابطه نزدیک و صمیمی‌ام با او در زمان استرس به من کمک کند.
3 وقتی که راه حل روشنی برای مشکلاتم وجود ندارد، گاهی خدا یا تقدیر می‌تواند کمک کند.
4 می‌توانم برای هر چیزی که سرراهم قرار می‌گیرد، چاره‌ای بیاندیشم.
5 موفقیتهایی که در گذشته داشتم‌ام چنان اطمینانی در من ایجاد کرده‌اند که می‌توانم با چالشها و مشکلات پیش رو برخورد کنم.
6 وقتی با مشکلات مواجه می‌شوم سعی می‌کنم جنبه خنده‌دار آنها را ببینم.
7 لزوم کنار آمدن با استرس موجب قوی تر شدنم می‌گردد.
8 معمولاً پس از بیماری، صدمه و سایر سختیها به حال اولم باز می‌گردم.
9 معتقدم که در هر اتفاق خوب یا بدی مصلحتی هست.
10 در هر کاری بیشترین تلاشم را می‌کنم و به نتیجه هم کاری ندارم.
11 معتقدم که علیرغم وجود موانع، می‌توانم به اهدافم دست یابد.
12 حتی وقتی که امور ناامید کننده می‌شوند، مأیوس نمیشوم.
13 در لحظات استرس و بحران، می‌دانم که برای کمک گرفتن به کجا مراجعه کنم.
14 وقتی که تحت فشار هستم تمرکزم را از دست نمی‌دهم و درست فکر می‌کنم.
15 ترجیح می‌دهم که خودم مشکلاتم را حل کنم تا اینکه دیگران تمامی تصمیمها را بگیرند.
16 اگر شکست بخورم به راحتی دلسرد نمی‌شوم.
17 وقتی با چالشها و مشکلات زندگی دست و پنجه نرم می‌کنم، خود را فردی توانا می‌دانم.
18 در صورت لزوم می‌توانم تصمیمهای دشوار و غیر منتظره‌ای بگیرم که دیگران را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
19 می‌توانم احساسات ناخوشایندی چون غم، ترس و خشم را کنترل کنم.
20 در برخورد با مشکلات زندگی، گاهی لازم می‌شود که صرفاً براساس حدس و گمان عمل کنی
21 در زندگی یک حس نیرومند هدفمندی دارم.
22 حس می‌کنم بر زندگیم کنترل دارم.
23 چالشهای زندگی را دوست دارم
24 بدون در نظر گرفتن موانع پیش رو، برای رسیدن به اهدافم تلاش می‌کنم.
25 بخاطر پیشرفتهایم به خودم می‌بالم.


پیوست شماره‌ی (3) مقیاس امید به زندگی

ردیف سئوالات کاملاً تقریباً هرگز
1 لذت بردن از زندگی برایم دشوار است.
2 می‌توانم برای معنی دادن به زندگیم تا حد امکان تلاش کنم.
3 خندیدن برایم سخت است.
4 به اغلب کارهایی که انجام می‌دهم خوشبین نیستم.
5 فرد با نشاطی هستم.
6 حتی در موقعیت‌های دشوار، معمولاً برای ادامه کار انگیزه دارم.
7 هیچ چیز در من انگیزه ایجاد نمی‌کند.
8 به توانایی‌ام برای مقابله با دشوارترین مسائل اطمینان دارم.
9 در زندگی فرد ناامید و سرگشته‌ای هستم.
10 نسبت به آینده‌ام امیدی ندارم.
11 قبل از شروع کارهای جدید، معمولاً احساس می‌کنم شکست می‌خورم.
12 در برابر مشکلات زندگی زود مأیوس و دلسرد می‌شوم.
13 گاهی چنان از زندگی می‌ترسم که بدنم دچار لرز می‌شود.
14 به اندازه کافی امیدوار هستم.
15 اگر نتوانم با عده زیادی معاشرت کنم واقعاً ناراحت می‌شوم.
16 غالباً دیگران من را ناامید می‌کنند.
17 معمولاً بدون دلیل خاصی احساس یأس می‌کنم.
18 اغلب احساس می‌کنم از زندگی کردن سیر شده‌ام.
19 افرادی که مرا می‌شناسند مرا آدم با انگیزه‌ای می‌دانند.
20 وقتی در کاری اشتباه می‌کنم مدت طولانی به آن فکر می‌کنم و دچار احساس ندامت می‌شوم.
21 بعضی وقتها آرزو می‌کردم کاش به دنیا نیامده بودم.
22 معتقد هستم در زندگی باید خوش بود و نباید زیاد سخت گرفت.
23 هر اندازه موانع و مشکلات، ناخوشایند باشند ایستادگی می‌کنم و هدف نخستین خود را دنبال می‌کنم.
24 به نظر من زندگی پوچ و بیهوده است.
25 کاش به اندازه دیگران خوشحال بودم.
26 گاهی وقتها احساس می‌کنم واقعاً آدم بی‌مصرفی هستم.
27 گاهی اوقات احساس می کنم سرشار از انرژی هستم.
28 انتقاد دیگران مرا دل شکسته می‌کند.
29 همیشه خودم را خوشبخت‌تر از دیگران احساس می‌کنم.
30 در زندگی موفقیت همیشه از آن من است.
31 هر گام موفقیت‌آمیز جزیی باعث امیدواری من در زندگی می‌شود.
32 همیشه فکر می‌کنم تلاش نکردن مساوی است با شکست.
33 مهم نیست اگر زمین بخورم، مهم دوباره برخاستن است.

منابع‌

منابع فارسی
اردکانی، ا؛ وحیدی، س و وحیدی، ع‌ر. (1380). بررسی شاخص‌های اپیدمیولوژیک بیماری دیابت بزرگسالان در گروه سنی 30 سال و بالاتر شهری استان یزد در سال 1377. مجله دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، سال 9، شماره 1، صص 22-27.
اسلامی نسب، علی. (1373). روانشناسی اعتماد به نفس. تهران: انتشارات مهرداد.
امینی، م؛ بشردوست، ن؛ افشینی‌نیا، ف و همکاران. (1377). شیوع دیابت قندی در افراد بالای 40 سال شهر اصفهان سال 1372. پژوهش در پزشکی، مجله پژوهشی دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، سال 22، شماره 2، صص 1-8.
بشارت، محمد علی. (1377). رابطه نارسایی هیجانی با اضطراب، افسردگی، درماندگی روانشناختی و بهزیستی روانشناختی. فصلنامه علمی-پژوهشی روانشناسی دانشگاه تبریز، سال سوم، شماره 10، صص 24-46.
بشارت، محمد علی؛ صالحی، مریم و زبردست، عذرا. (1392). بررسی رابطه تاب‌آوری و سخت‌کوشی با موفقیت ورزشی و بهزیستی روانشناختی در ورزشکاران. فصلنامه روانشناسی معاصر، دوره سوم، شماره 2، صص 38-50.
پریچت، پرایس. (2004). خوش‌بینی پایدار پرورش تواناییهای عمیق برای مدیریت عدم اطمینان, فرصت، گرفتاری و تغییر. ترجمه مهربانو عنقائی (1384)، چاپ اول، تهران: انتشارات به تدبیر.

رنجبر عمرانی، غلامحسین؛ سوید، محمود؛ رجایی، حسن و صادق‌الوعد، عبدالصمد. (1383). میزان بروز عوارض مزمن دیابت در بیماران مراجعه‌کننده به درمانگاههای وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شیراز در یک دوره 12 ساله. مجله دیابت و لیپید ایران، 3 (2): 134-127.
سوری، حسین و حجازی، الهه. (1392). بررسی رابطه تاب‌آوری و خوش‌بینی با بهزیستی روانشناختی. مجله علوم رفتاری، دوره 7، شماره 3، صص 271-277.
صحراگرد، نرگس، (1386). تأثیر تاب‌آوری بر رضایت از زندگی و پیشرفت تحصیلی با پیشایندی عزت‌نفس و دلبستگی. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه شیراز، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی. شیراز.
عسکری، پرویز و شرف‌الدین، هدی. (1389). رابطه اضطراب اجتماعی، امیدواری و حمایت اجتماعی با احساس ذهنی بهزیستی در دانشجویان. یافته‌های نو در روان‌شناسی، صص 26-36.
فرانکل، ویکتور. (1963). انسان در جستجوی معنا. ترجمه: نهضت صالحیان و مهین میلانی (1385). تهران: انتشارات درسا.
قنبری، عاطفه. (1380). تعیین الگوی عوامل مؤثر بر ابعاد کیفیت زندگی در بیماران دیابتی. مجله دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی گیلان، (2): 82-88.
محمدی، مسعود. (1384). بررسی عوامل مؤثر بر تاب¬آوری در افراد در معرض خطر سوء مصرف مواد. پایان¬نامه دکتری. دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی. تهران.
منصوری، خلیل. (1387). آثار و کارکرد امید در زندگی انسان. پایگاه مرکز فرهنگ و معارف قرآنی.
نصیری، حبیب اله و جوکار، بهرام. (1387). معناداری زندگی، امید، رضایت از زندگی و سلامت روان در زنان. دوره 6، شماره 2، صص 157-176.
نوایی، ل؛ کیمیاگر، م و عزیزی، ف. (1376). بررسی شیوع دیابت و IGT در اسلام شهر و مقایسه روش غربالگری با نتایج OGTT برای تشخیص اختلالات تحمل گلوکز. پژوهش در پزشکی، مجله پژوهشی دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، سال 21، شماره 1، صص 85-97.
وارث، زهره؛ زندی، میترا؛ بقایی، پروین؛ مسعودی علوی، نگین و میرباقری آجرپز، ندا. (1389). بررسی کیفیت زندگی و عوامل مرتبط با آن در بیماران دیابتی مراجعه‌کننده به مرکز دیابت کاشان. پژوهش پرستاری، دوره 5، شماره 17، صص 14-22.

منابع انگلیسی
Abdi, N., & Asady Lari, M. (2011). Standardization of three hope scale, as possible measures at the end of life. Iranian Journal of Cancer Prevention, 2, 71-77. (Persian).
Adams, T., Bezner, J., & Steinhardt, M. (1997). The conceptualization and measurement of perceived wellness: Integrating balance across and within dimensions. American Journal of Health Promotion, 11 (3), 208-218.
Allport, G. W. (1954). “The Individual and His Religion”, New York: Macmillan.
American Diabetes Association. (2012). Standards of medical care in diabetes. Diabetes Care, 35 Suppl 1:S11-63.
Amos, A.F., McCarty, D.J., & Zimmet, P. (2010).The rising global burden of diabetes and its complications: estimates and projections to the year 2010. Diabetes Med 1997; 14(5): S1–S85.
Anthony, E. J. (1974). The syndrome of the psychologically invulnerable child. In E. J. Anthony & C. Kouoernik (Eds.), The child and his family, Vol. 3: Children at psychiatricrisk (pp. 529-544). New York: Wiley.
Antonovsky, A. (1987). Unraveling the mystery of health. San Francisco: Jossey-Bass.
Bagheri, H., Ebrahimi, H., Taghavi, N.S., Hassani, M.R. (2005). Evaluation of quality of life in patients with diabetes mellitus based on its complications referred to Emam Hossein