ای را در اصطلاح شامل هر گونه ابزار یا مجموعه ای از ابزارهای مرتبط و متصل به هم دانسته که مطابق با یک برنامه ،پردازش خودکار داده ها را انجام می دهد قانون تجارت الکترونیکی ایرا ن نیز، سیستم رایانه ای را هر نوع دستگاه یا مجموعهای از دستگاههای متصل سخت افزاری- نرم افزاری دانسته که از طریق اجرای برنامه های پردازش خودکار داده پیام عمل می کند453 بند الف ماده یک لایحه مبارزه با جرایم رایانه اینترنت در تعریف سیستم رایانه ای مقرر می دارد؛« سیستم رایانه ای ،هر نوع دستگاه یا مجموعه ای از دستگاههای متصل سخت‌افزاری ـ نرم‌افزاری است که از طریق اجرای برنامه‎های پردازش خودکار داده عمل می‎کند.»
از جرم رایانه ای تعاریف گوناگونی ارائه شده است که در ذیل به پاره ای از آنها اشاره می نمائیم؛
1- جرایم متضمن اعمال توام با بی مبالاتی یا حوادثی که موجب تخریب عملکرد سیستم کامپیوتر یا استفاده غیر قانونی از آن است،جرایم رایانه ای می باشد456444
2- هر واقعه ای که توام با تکنولوژی کامپیوتر باشد و بواسطه آن بزه دیده متحمل خسارت
شود،جرم کامپیوتری است565.7555555
3- سازمان همکاری و توسعه اقتصادی اروپا(O.E.C.D)در سال 1983 در تعریفی موسع از جرایم رایانه ای مقرر داشت؛سوء استفاده از رایانه ها شامل هر رفتار غیر قانونی ،غیر اخلاقی یا غیر مجاز مربوط به پردازش خودکار و انتقال داده ها است.
به نظر می رسد که تعاریف مذکور بسیار موسع و نارسا هستند.بنابراین در تعریف جرم رایانه ای می توان گفت که؛جرم رایانه ای عبارتست از هر فعل یا ترک فعلی که رایانه وسیله ارتکاب آن و برای آن مجازات تعیین شده باشد.

1-1-5:جرایم سایبر
از جمله موضوعات مرتبط با ادله الکترونیک، جرایم محیط سایبر و جرایم دنیای مجازی است.ادله الکترونیک ارتباط انکارناپذیری با پدیده های مجرمانه محیط سایبر دارد.زیرا، این جرایم را می توان به عنوان منبع و ماخذ بوجود آمدن بحث ادله الکترونیک بشمار آورد.بنابراین، از آنجا که بخش عظیمی از منابع ادله الکترونیک در امور کیفری را جرایم سایبرنتیکی تشکیل می دهد،در این اینجا به بررسی مفهوم و انواع این جرایم خواهیم پرداخت.
1-1-5-1-مفهوم جرم سایبر:
از اواسط دهه 90 میلادی نسل جدیدی از تکنولوژی رایانه ای (که در واقع باید آن را ماحصل تکنولوژی ارتباطی و اطلاعاتی نامید) تجلی پیدا نمود؛ بدین توضیح که رایانه ها در یک روند تکاملی بسیار سریع، به سیستمهای رایانه ای متشکل از چندین سیستم که قابلیت ارتباط بین سیستم ها و شبکه های بین المللی را پیدا نموده‌اند، تبدیل شده اند.رایانه ها بوسیله شبکه ها روز به روز ارتباط گسترده‌تری پیدا نموده و از طریق مخابرات و ماهواره، هرگونه دریافت، انتقال، صدور علائم، تصاویر، صداها، نوشته ها و نشانه ها را مقدور ساخته است. لذا با توجه به این قابلیت شگرف تکنولوژی ارتباطاتی، تحول عظیم در دنیای ارتباطات و عصر تکنولوژی اطلاعات (IT) بوجود آمده است که از مشخصه های این فن آوری جدید شکل گیری ارتباط بین افراد، ملل دنیا در یک فضای مجازی و در محیط شبکه های بین المللی می باشد که به نوبه خود سهم به سزایی در تغییر شکل و کارکرد روابط اجتماعی دارد و به همان نسبت در تغییر الگوی ماهیت جرائم کلاسیک نیز تحول ایجاد نموده است.

1-1-5-2-انواع جرم سایبر:
در محیط سایبر افراد با هویتهای غیرواقعی و تنها بر اساس تخیلات شخصی در محیط رسانه ای اینترنت حاضر می شوند و در هر قالب و عنوانی خود را معرفی و با دیگران ارتباط برقرار می کنند. امروز در هر نقطه ای از دنیا با هر عنوان و شغلی و هر سلیقه ای می توانید در قالب یک شخصیت و حتی مراجع (غیر رسمی – رسمی) ظاهر شده و بعنوان مثال دوست یابی کنید و یا تبادل افکار نمایید و یا حتی به معاملات تجاری کلان دست بزنید. حضور پررنگ و بی شمار افراد مختلف و از قشرهای گوناگون جامعه در شبکه های بین المللی (اینترنت) باعث شده است انواع جدیدی از جرایم کامپیوتری وارد فرهنگ حقوق جزاء شود که این جرائم هم شامل جرائم کلاسیک و جرائم نسل اول کامپیوتری و هم یکسری جرائم بسیار جدید و منحصر به جرائم واقع شده در محیط سایبر میشود که می توان به تطهیر نامشروع پول کامپیوتری1، پورنوگرافی کودکان، خرید و فروش مواد مخدر2 اشاره نمود.
پس از ورود به محدوده شبکه های بین المللی به کمک تسهیلات مخابراتی و فن‌آوری رایانه ای ،کاربران می توانند به هرگونه خدمات اطلاعاتی الکترونیکی دستیابی پیدا کنند. بدون در نظر گرفتن اینکه این اطلاعات و خدمات در کدام نقطه دنیا واقع شده است. هر کاربرِ شبکه های ارتباطی بزرگ می تواند با کاربران دیگر تماس برقرار کند و در هر کجا که مستقر باشد از خدمات ارائه شده استفاده نماید. محیط سایبر زمینه فعالیتهای اقتصادی مهم و ابزار ضروری برای انجام کلیه معاملات تجاری را در سطح بین المللی بدون دخالت مستقیم بشر فراهم آورده است شبکه های کامپیوتری در این محیط جدید قابلیتهایی را برای استفاده کنندگان ایجاد نموده که در آن هر چیزی امکان‌پذیر می باشد.3

1-2-تاریخچه ادله دیجیتالی:
در این قسمت به بررسی تاریخچه ادله دیجیتالی در ایران و جهان می پردازیم.
1-2-1-تارخچه ادله دیجیتالی در جهان
پدیده جرم رایانه ای و آنچه اخیراً بدان نام «حقوق کیفری اطلاعات»(Information Criminal Law) داده اند؛ به دهه 1960 برمی گردد. زمانی که اولین مورد که بدان «جرم کامپیوتری» نام داده اند در مطبوعات و نیز مجلات علمی منعکس شد (قضیه رویس و قضایای بعدی) اولین موارد جرایم کامپیوتری شامل صور اولیه و ساده بکارگیری کامپیوتر جهت اعمال خلاف قانون بود. مانند جاسوسی کامپیوتری، خرابکاری کامپیوتری، سوءاستفاده غیرقانونی از سیستم های کامپیوتری و … جرایم کامپیوتری در ابتدا در قالب جرایم اقتصادی مرتبط با کامپیوتر متجلی شد اما از دهه 1980 م. بود که موج وسیعی از سرقت برنامه‌ها، تخلفات صندوق داران و سوءاستفاده های ارتباطات مخابراتی، آسیب پذیری جامعه اطلاعاتی را به میزان زیادی افشاء کرد و معلوم شد که «جرم کامپیوتری» دیگر محدود به جرایم اقتصادی نیست، بلکه شامل تعرضات علیه منافع دیگری هم هست. مثلاً دست کاری کامپیوتر بیمارستانها و یا دستیابی به اطلاعات خصوصی افراد به کمک کامپیوتر. به موازات گسترده و متنوع تر شدن اشکال ارتکاب جرم، بحث های تخصصی نیز پیچیدگی بیشتر یافتند. سازمانهای بین‌المللی برای حل مشکل تصمیم به اتخاذ سیاست های جنایی خاص گرفتند و به تدریج جرم کامپیوتری، جایگاه خود را یافت و تعریف، ماهیت و از طبقه بندی مشخص و معینی برخوردار گشت. البته باید پذیرفت که قوانین، نظام های عدالت کیفری و تعاون بین المللی با تغییرات تکنولوژیکی همگام نبوده اند

برخی از نویسندگان معتقدند که «اولین جرایم رایانه ای در سال 1878 واقع شدند.زیرا شرکت بل تعداد زیادی پسر نوجوان را که قبلا در اداره تلگراف بعنوان تلگراف رسان کار می کردند را برای متصل کردن تماس های تلفنی و ارائه اطلاعات به مشتریان سرویس تلفن استخدام نمود.اما این بچه ها … از حلقه های هوشمندانه در صفحه سوئیچ های اتصال استفاده می کردند و به این وسیله تماس ها را قطع می کردند.و کارهایی از این قبیل انجام می دادند.
البته بایست گفت که در بسیاری موضوعات، کامپیوترها هیچ نقشی در ارتکاب جرایم به عهده ندارند بلکه محتوی دلایلی هستند که وقوع جرم را به اثبات می‌رساند. به عنوان مثال،‌ پیام الکترونیکی آشکار شده میان رئیس جمهور سابق آمریکا، بیل کلینتون و منشی وی، «مونیکا لوسینکی» می توانست نشان دهد که آنها روابطی با یکدیگر داشته اندبر این اساس در بسیاری موارد، پیامهای الکترونیکی هیچ نقشی در وقوع جرم به عهده ندارند و تنها دلیل وقوع آن محسوب می شوند.در حال حاضر توجه به جرم رایانه ای متمرکز بر موارد خدشه زنندگان (حکرها)، ویروسها و جعل دیسکتاپ ها شده است. خطر خدشه زنندگان به ویژه در سال 1989 مشخص شد؛ زمانی که در تحقیقات جنایی در جمهوری فدرال آلمان، خدشه زنندگان آلمانی ای را یافت که با استفاده از شبکه های بین المللی داده ها توانسته بودند به اطلاعات خارج از آلمان یعنی آمریکا و انگلستان و سیستم های کامپیوتری خارجی دیگر دست یافته و این اطلاعات را به سرویس امنیتی روسیه KGB بفروشد. در همان زمان (نوامبر 1988) خطر ویروسها آشکار شد. امروزه فعالیتهای فراملی مجرمان در خصوص جرم کامپیوتری ابعاد جدیدی یافته و فعالیت های سازمانهای بین المللی از این رهگذر موجه به نظر می‌رسد فعالیتهایی نظیر سازمان همکاریهای اقتصادی و توسعه شورای اروپایی. در سال 1990 این کوشش های بین المللی برای اولین بار موجب گردهمایی مشترک شورای اروپا و جوامع اروپایی در لوکزامبورگ شده و سیزدهمین کنگره بین المللی حقوق تطبیقی در مونترال و سمپوزیوم بین المللی برای جلوگیری و تعقیب جرم کامپیوتری و همچنین کنگره سازمان ملل در جلوگیری از جرم و درمان مجرمین در هاوانا این مطلب مورد بررسی قرار گرفت 1
از جمله موضوعات مرتبط با ادله دیجیتال و الکترونیک، جرایم محیط سایبر و جرایم دنیای مجازی است.ادله دیجیتال ارتباط انکارناپذیری با پدیده های مجرمانه محیط سایبر دارد.زیرا، این جرایم را می توان به عنوان منبع و ماخذ بوجود آمدن بحث ادله الکترونیک و ادله دیجیتال بشمار آورد.بنابراین، از آنجا که بخش عظیمی از منابع ادله دیجیتال در امور کیفری را جرایم سایبرنتیکی تشکیل می دهد،در این گفتاربه بررسی مفهوم و انواع این جرایم خواهیم پرداخت.
از اواسط دهه 90 میلادی نسل جدیدی از تکنولوژی رایانه ای (که در واقع باید آن را ماحصل تکنولوژی ارتباطی و اطلاعاتی نامید) تجلی پیدا نمود؛ بدین توضیح که رایانه ها در یک روند تکاملی بسیار سریع، به سیستمهای رایانه ای متشکل از چندین سیستم که قابلیت ارتباط بین سیستم ها و شبکه های بین المللی را پیدا نموده‌اند، تبدیل شده اند.رایانه ها بوسیله شبکه ها روز به روز ارتباط گسترده‌تری پیدا نموده و از طریق مخابرات و ماهواره، هرگونه دریافت، انتقال، صدور علائم، تصاویر، صداها، نوشته ها و نشانه ها را مقدور ساخته است. لذا با توجه به این قابلیت شگرف تکنولوژی ارتباطاتی، تحول عظیم در دنیای ارتباطات و عصر تکنولوژی اطلاعات (IT) بوجود آمده است که از مشخصه های این فن آوری جدید شکل گیری ارتباط بین افراد، ملل دنیا در یک فضای مجازی و در محیط شبکه های بین المللی می باشد که به نوبه خود سهم به سزایی در تغییر شکل و کارکرد روابط اجتماعی دارد و به همان نسبت در تغییر الگوی ماهیت جرائم کلاسیک نیز تحول ایجاد نموده است.
در محیط سایبر افراد با هویتهای غیرواقعی و تنها بر اساس تخیلات شخصی در محیط رسانه ای اینترنت حاضر می شوند و در هر قالب و عنوانی خود را معرفی و با دیگران ارتباط برقرار می کنند. امروز در هر نقطه ای از دنیا با هر عنوان و شغلی و هر سلیقه ای می توانید در قالب یک شخصیت و حتی مراجع (غیر رسمی – رسمی) ظاهر شده و بعنوان مثال دوست یابی کنید و یا تبادل افکار نمایید و یا حتی به معاملات تجاری کلان دست بزنید. حضور پررنگ و بی شمار افراد مختلف و از قشرهای گوناگون جامعه در شبکه های بین المللی (اینترنت) باعث شده است انواع جدیدی از جرایم کامپیوتری وارد فرهنگ حقوق جزاء شود که این جرائم هم شامل جرائم کلاسیک و جرائم نسل اول کامپیوتری و هم یکسری جرائم بسیار جدید و منحصر به جرائم واقع شده در محیط سایبر میشود که می توان به تطهیر نامشروع پول کامپیوتری1، پورنوگرافی کودکان، خرید و فروش مواد مخدر2 اشاره نمود.
پس از ورود به محدوده شبکه های بین المللی به کمک تسهیلات مخابراتی و فن‌آوری رایانه ای ،کاربران می توانند به هرگونه خدمات اطلاعاتی الکترونیکی دستیابی پیدا کنند. بدون در نظر گرفتن اینکه این اطلاعات و خدمات در کدام نقطه دنیا واقع شده است. هر کاربرِ شبکه های ارتباطی بزرگ می تواند با کاربران دیگر تماس برقرار کند و در هر کجا که مستقر باشد از خدمات ارائه شده استفاده نماید. محیط سایبر زمینه فعالیتهای اقتصادی مهم و ابزار ضروری برای انجام کلیه معاملات تجاری را در سطح بین المللی بدون دخالت مستقیم بشر فراهم آورده است شبکه های کامپیوتری در این محیط جدید قابلیتهایی را برای استفاده کنندگان ایجاد نموده که در آن هر چیزی امکان‌پذیر می باشد1331
رشد علوم و فنون در زمینه های مختلف، تمام ابعاد زندگی بشر را تحت تاثیر قرار داده است. طبیعی است که بعد حقوقی و قضایی زندگی جوامع نمی تواند استثناپذیر باشد. نتایج حاصل از تجربه های بشری در زمینه های مختلف علوم انسانی (از قبیل روان کاوی، روان شناسی، جرم شناسی و … ) و نیز علوم آزمایشگاهی و فنی (نظیر علوم مربوط به رایانه و فضاهای مجازی)، در حوزه نظامهای قضایی نفوذ کرده است و می‌رود تا روشهای سنتی کسب دلیل جای خود را به روش های علمی و فنی واگذار کند. بحث بدست آوردن دلیل دیجیتال از فضاهای مجازی (سایبر)، جمع آوری آنها، ذخیره‌سازی و در نهایت مستند کردن آنها برای کشف جرم یا هر واقعه دیگر و یا اثبات اتهام متهمین در این دوره قابل بحث است. چرا که روش های پیش گفته هیچکدام از عهده چنین کاری بر نخواهند آمد و تنها در این دوره است که قاضی کیفری می تواند با تکیه بر توان علمی و فنی کارشناسان خبره،