مهاجرت کارگران کشاورز از مناطق روستایی و روی آوردن آنها به شهرنشینی بود . انقلاب صنعتی قدرت بخار را که در قطارها و کشتی ها مورد استفاده قرار می گرفت ، معرفی کرد . تغییرات اجتماعی ، موجب تغییر مشاغل و گسترش طبقه میانی اجتماع گردید و این طبقه توان بیشتری یافت تا بیشتر به تفریح و مسافرت برود ؛ در نتیجه افزایش تقاضا برای مسافرت باعث شد که مسافرت های تخصصی طبقه مرفه تورهای آموزشی شکل تازه ای به خود بگیرد .روند توسعه‌ گردشگری‌ در چارچوب‌ اقتصاد سرمایه‌ داری‌ با افزایش‌ نوآوری‌های‌ تکنولوژیکی‌ و مدیریتی‌ همراه‌ با سیر تحول‌ اجتماعی‌ ناشی‌ از آنها ، در میل‌ به‌ مصرف‌ اوقات‌ فراغت‌ بیشتر در مدرنیته‌ متأخر ابعاد دیگری‌ به‌ خود گرفت‌ . تولید انبوه‌ که‌ در این‌ دوره‌ در چارچوب‌ فوردیسم شکل‌ گرفت‌ ، نشان‌ از یک‌ روند دگرگون‌ کننده‌ داشت‌ . در این‌ شیوه‌ ، تولید انبوه‌ کالا به‌ یک‌ هنجار بدل‌ شد و تولید استاندارد شده‌ ، تولید محصول‌ با استفاده‌ از فرآیندهای‌ گروهی‌ (سیستم‌ خط‌ تولید انبوه‌) ، تولید به‌ مقدار بسیار زیاد و بهره‌گیری‌ از الگوی‌ یک سان‌ (یخچال‌ ، لباس شویی‌ ، تلویزیون‌ و غیره‌) در عرصه‌هایی‌ مانند مهندسی‌ ، کالاهای‌ الکترونیکی‌ و اتومبیل‌ یک‌ مشخصه‌ بارز به‌ حساب‌ می‌آمد . کارخانجات‌ تولیدی‌ به‌ طور معمول‌ در مقیاس‌های‌ بزرگ‌ اندازه ایجاد شد . در بالاترین سطح کارخانه فورد در دیترویت چهل هزار کارگر را در یک مجموعه عظیم گرد آورده بود و از آنجا که تولید انبوه کم هزینه ، به اقتصادهایی با مقیاس کلان نیاز داشت ، دارا بودن صدها یا هزاران کارگر امری عادی بود . تسریع تولید انبوه به تمامی سطوح اقتصاد سرمایه‌ داری ، گردشگری را نیز در برگرفت . گردشگری در این میان با کسب ویژگی‌های سرمایه‌ داری در چرخه تولید ـ مصرف ، نه به عنوان سفری برای تجربه گردشگری ، که «خود» کار محسوب گردید . این «خود» به شکل‌گیری گردشگری انبوه فرصت داد که در آن گردشگری به عنوان محصولی بسته‌بندی شده و استاندارد به عنوان دو هفته تعطیلات در سال و در کنار دریا ارائه گردد . (p55،1996 ، (meethan
سواحل در گردشگری انبوه از اهمیت بالایی برخوردار بودند و گردشگران به وسیله تورهای گردشگری به صورت دسته‌جمعی به مناطق ساحلی روی می‌آورند و امتداد آرامش در خانه را در این مکان ها جستجو می‌کردند . «به عنوان مثال سواحل دریای مدیترانه نمونه خوبی برای گردشگری انبوه است . به گونه‌ای که رشد سفر به این سواحل از کشورهای اروپایی بعد از جنگ جهانی افزایش چشم گیری یافت .
این گردشگران از نظر فرهنگی خود را بالاتر از میزبانانشان دانسته و به همین دلیل احتیاج به آشپزی و امکانات مربوط به محیط خود را در خارج از کشور خود داشتند . آنان هر چند به دنبال آرامش بودند ولی معمولاً باعث به وجود آوردن تأثیرات مخرب بسیاری برای میزبانان خود می‌شدند . بطور کلی گردشگری انبوه نشان دهنده مصرف چشم گیر اوقات فراغت در مکان های استاندارد شده بود ، که با افزایش بهره‌بری از فضاهای گردشگریـ بخصوص در سواحل ـ حداکثر باز خور منفی را ایجاد می‌نمود .
در این میان گردشگری در عصر حاضر نه به عنوان یک مسافرت ، سیاحت ، تفنن و . . . بلکه به یک فعالیت عظیم اقتصادی بدل گشته است به طوری که درسال 2000 تعدادکل گردشگران در دنیا ، بالغ بر 702 میلیون نفر بوده که از طریق مسافرت این تعداد نفر به نقاط مختلف جهان حدود 621 میلیارد دلار وارد چرخه اقتصادی جهان گردیده است . پیش بینی ها حاکی از آن است که تا سال 2010 میلادی این صنعت به مبلغ غیر قابل باور 15 تریلیون دلار در سال دست خواهد یافت . آنچه در این مقوله از اهمیت اساسی برخوردار است ، آن است که گردشگری با تمامی انواع و اشکالش در حال تبدیل به فعالیت اقتصادی پیشتاز جهان در ربع اول قرن 21 و مهم ترین و سودآورترین تجارت جهان است (Meethan,1996, p56) .
2-9-توریسم درایران
صنعت گردشگری در ایران بر مبنای سند چشم انداز ۲۰ساله در بخش توریسم و در افق ۱۴۰۴ می بایست با رشد ۱ .۵ درصدی در تعداد گردشگران ورودی ، حداقل ۲۰میلیون گردشگر از بازار جهانی را سالیانه به خود جذب نماید که این امر مستلزم سرمایه گذاری بالغ بر ۳۰میلیارد تومان در این صنعت با سهم حدوداً ۱۶درصدی بخش دولتی و مابقی از بخش خصوصی می باشد .
اما روند کنونی به هیچ عنوان رضایت بخش نیست و راه دشوار ایران برای دستیابی به ۲درصد از درآمد جهانی توریسم را نمایان می سازد . هرچند بسیاری از کارشناسان این صنعت ، چشم انداز ۲۰ساله صنعت گردشگری را از آنجائیکه فارغ از پرداختن به جزئیات تنها به اصول کلی پرداخته ، ضعیف ارزیابی می کنند و رقم پیش بینی شده در آن ، یعنی جذب حدود ۱ .۵ درصد از سهم بازار جهانی توریسم را قابل تردید و نیازمند تجدیدنظر می دانند ، اما با نگاهی به توانمندی های بالقوه کشورمان درمی یابیم که سهم ایران می تواند بیشتر از این پیش بینی نیز باشد .
جمهوری اسلامی ایران به تصدیق سازمان یونسکو ، از نظر وجود آثار تاریخی و فرهنگی در میان هشت کشور نخست جهان جای دارد و از منظر جاذبه های اکوتوریسمی و تنوع اقلیمی جزو پنج کشور برتر دنیاست . طبیعت چهار فصل ایران ، وجود دریا ، کویر ، چشمه های آب گرم ، حیات وحش متنوع و انحصاری ، جاذبه های گردشگری مذهبی و تمدن هفت هزار ساله این قابلیت را به ایران بخشیده است که در ردیف های نخست گردشگری جهان حرف نخست را بزند .
گردشگری از جمله صنایعی به حساب می آید که فقر یا غنای کشور در رشد آن تأثیر ملموس و تعیین کننده ندارد و به همین دلیل است که گاه کشوری فقیر در قلب قاره آفریقا ، تنها به دلیل داشتن حیات وحش متنوع و منحصر به فرد سالانه میزبان موج بزرگی از گردشگران سراسر دنیا قرار می گیرد .
صنعت گردشگری سومین پدیده اقتصادی پویا و در حال توسعه پس از صنایع نفت و خودرو به شمار می رود . سازمان توسعه و همکاری جهانی ، این صنعت را پس از بانک داری ، دومین بخش خدمات در تجارت بین المللی معرفی کرده و براساس آمار و ارقام انتشار یافته از سوی سازمان جهانی تجارت ، میزان سرمایه گذاری در بخش گردشگری در سال ۲۰۱۰ به بیش از ۱۴۰۰ میلیارد دلار یعنی رقمی معادل 6. 10 درصد کل سرمایه گذاری بین المللی خواهد رسید . (روزنامه کیهان ، 1389 ، 5 دی)
هم چنین پیش بینی می شود تعداد گردشگران جهان تا سال ۲۰۱۰ به بیش از یک میلیارد نفر برسد که درآمدی بالغ بر ۱۵۵۰ میلیارد دلار را عاید کشورهای جهان خواهد نمود . توزیع جغرافیایی درآمد حاصل از گردشگری در جهان یکسان نیست به طوری که ۸۰درصد درآمد و اشتغال ناشی از این صنعت به آمریکا و اروپا اختصاص داشته و از ۲۰درصد باقی مانده تنها ۲ .۵ درصد به خاورمیانه اختصاص دارد که سهم کشورمان از این میزان کمتر از یک درصد می باشد .
واقعیت آن است که با نگاه سطحی و ظاهری به صنعت گردشگری در ایران که برخلاف بسیاری از کشورها هنوز وزارتخانه ای را نیز ندارد ، هیچ تحولی در این حوزه و اقتصاد گردشگری رخ نخواهد داد .
سازمان میراث فرهنگی وگردشگری ، تعداد گردشگران خارجی در ایران را درسال گذشته حدود ۲ میلیون نفر اعلام کرده که به نظر بسیاری از صاحبنظران این حوزه ، آمار منتشره توسط این سازمان اغراق آمیز است و رقم واقعی بسیار پایین تر می باشد . دولت باید در راستای سند چشم انداز ، با ایجاد وزارتخانه ای جدید با مدیریتی توانمند و دلسوز ، سرعت بیشتری به توسعه این بخش دهد و با اتخاذ و اجرایی نمودن راهکارهای مناسب قریب ۵ .۱ میلیون نفر را در بازارکار مرتبط با این صنعت پرسود وارد نماید (روزنامه کیهان ، 1389 ، 5 دی) .
گردشگری تقریبا دو برابر نفت سود ماندگار دارد و استفاده صحیح از پتانسیل ها و ظرفیت های گردشگری درایران می تواند سودی معادل دو برابر ذخایر نفتی را به کشور سرازیر کند .
آمارها نشان می دهد که بین ۴۰۰ تا ۷۰۰ میلیارد دلار از درآمد کشورها از صنعت گردشگری تامین می شود که متاسفانه علیرغم غنای فرهنگی و جایگاه ممتاز تاریخی و طبیعی ، دراین کسب درآمد جایگاهی ندارد . درحالیکه بسیاری از برنامه های اقتصادی کلان کشورهایی چون امارات متحده عربی ، ترکیه و عربستان سعودی درحوزه گردشگری بدون سرمایه گذاری ایرانیان با شکست روبه رو می شود و می توان زمینه بهره گیری از توان سرمایه گذاری و حتی خدماتی این افراد را در کشورمان فراهم نموده اما تاکنون دراین خصوص هیچ اقدام مثبتی صورت نپذیرفته است . برای رسیدن به اهداف سند چشم انداز در بخش گردشگری و قرارگرفتن ایران در ردیف یکی از قطبهای گردشگری منطقه و جهان باید نگاه دولت و مردم نسبت به این صنعت تغییر یابد و در ضمن برای تامین امکانات و زیرساخت ها و پیاده سازی یک الگوی موفق گردشگری تلاش زیادی صورت گیرد . دراین میان قرارگرفتن گردشگری در ردیف کالاهای صادراتی غیرنفتی و توجه به این صنعت در برنامه ریزی و سیاستگذاری های کلان می تواند ما را به آینده این صنعت امیدوار سازد . سرمایه گذاری ۲۵ هزار میلیاردتومانی بخش خصوصی و ۵ هزار میلیارد تومانی دولت براساس افق چشم انداز ۲۰ ساله و تخصیص ۵ درصد از اعتبار استانی به منظور توسعه زیرساخت های گردشگری هر استان نشانگر عزم جدی دولت برای توسعه و رونق این بخش است . کوتاه سخن اینکه گردشگری درایران صنعتی است که برای رشد و توسعه آن عزم عمومی نیاز است و برای رسیدن به این مقصود اجرایی نمودن بند «ح» ماده ۱۱۴ قانون برنامه چهارم مبنی بر ارتقای جایگاه بخش خصوصی و افزایش رقابت پذیری در صنعت گردشگری ازطریق اصلاح قوانین و مقررات و ارائه تسهیلات لازم ، تهیه ضوابط حمایتی ، اداری و بانکی برای موسسات غیردولتی و جذب سرمایه گذاران و مشارکت موسسه های تخصصی دراین حوزه به تنهایی می تواند گره های کور توسعه این صنعت را باز نماید(مکملی وهمکار ، 1389 ، ص24) .
-1-2 گونه های گردشگری
گردشگردی به گونه‌های مختلفی انجام می‌شود.

11-1- گردش گری فرهنگی- تاریخی
در بحث گردش گری فرهنگی می توان موضوع را از دو زاویه مورد بررسی قرارداد . 1- گردش گری مرتبط با میراث تاریخی یک جامعه که محور آن بعد تاریخی یک جامعه است . 2- فرهنگ جاری یک جامعه که محور آن ، زمان حال است .
اگر گردش گری تاریخی و فرهنگی را از نظر محل هایی که گردش گران مورد بازدید قرار می دهند بررسی کنیم آن را شامل بازدید از موزه ها ، بنـاهای تـاریخی و بـاستانی ، قصرها ، یادمـان های تاریخی ، بناهای مذهبی ، معماری سنتی ، محل های مرتبط با وقایع و شخصیت های مهم تاریخی ، گورستان های قدیمی خواهیم دانست . آن گاه گردش گری فرهنگی شامل بازدید و تجربه گردش گر از گالری های هنرهای معاصر ، وقـایع جـاری (جشـنواره های هنری و . . ) غـذاها و نوشیدنی ها ، رقـص های محلی ، ادیـان و مذاهـب ، صنایع دستی ، پوشاک محلی ، زبـان ها و گـویـش هـای محـلی خواهد بود .
پس به اجمال گردش گری فرهنگی- تاریخی را می توان نوعی از گردش گری دانست که گردش گر درآن به جستجو ، فراگیری وتجربه درباره فرهنگ حال و گذشته جامعه خود یا دیگران می پردازد .
انگیزه ی گردش گران فرهنگی- تاریخی را می توان در قالب طبقه بندی زیر گنجاند؛
بازدید از محل های باستانی و تاریخی
دیدار دوستان یا بستگان
کسب تجربه و شناختی عمیق تر یک محل
علاقه شخصی نسبت به تاریخ یک سرزمین
تفاخر ومطرح ساختن تجارب خود برای دیگران
زیارت
11-2- گردش گری ماجراجویانه
گردش گری ماجراجویانه گونه ای از گردش گری است که مهمترین هدف آن ایجاد هیجان برای گردش گر است . بدیهی است که آن چه برای یک نفر فعالیت عادی در زندگی روزمره به حساب می آید (مثلاً قایق رانی در یک رودخانه یا صخره نوردی) برای فرد دیگری موضوعی استثنایی و عاملی هیجان زا تلقی شود . بنابراین نگاه افراد و صلاحیت ها و تجارب آن ها در این که فعالیتی را از جمله گردش گری ماجراجویانه بشناسند با یک دیگر متفاوت است . به این ترتیب ما طیف متنوعی از گردش گری ماجراجویانه با توجه به درجه خطرپذیری و هیجان انگیزی آن خواهیم داشت که از فعالیت های ساد ه ای هم چون دریانوردی بر روی یک قایق آموزشی تفریحی تا پایین آمدن با دوچرخه یا اسکیت برد از ارتفاعات آلپ در اروپا را شامل خواهد شد .
فرهنگ آکسفورد ماجراجویی را فعالیتی همراه با خطرپذیری و هیجان می داند . بنابراین گردش گری ماجراجویانه که بر محور فعالیت و عمل از سوی گردش گر در محیط مقصد شکل گرفته است فعالیتی همراه با خطر ، هیجان و کسب تجارب نو است .
گردش گران ماجراجویانه دارای ویژگی های خاص هستند ، آن ها اغلب تحصیل کرده ، مرفه ، علاقه مند به موضوعات زیست محیطی و سنت ها ، و مشتاق نسبت به بازدید از مقاصد دورافتاده و صعب العبور می باشند .
گردش گری ماجراجویانه را می توان بخشی از بازار گردش گری دانست که درآمد قابل توجهی در این بازار ایجاد می کند . رئیس انجمن گردش گری ماجراجویانه آمریکا مدعی است این بخش بازار سالیانه 8 درصد رشد می کند .
11-3- گردش گری ورزشی
گردش گری مبتنی بر ورزش بخش یا نوعی از گردش گری شناخته می شود که مشتمل بر مشارکت در فعالیت های ورزشی است . فعالیت های این گونه از گردش گری می تواند شامل شرکت در رقابت های ورزشی (اعضای تیم های ورزشی) ، تورهای استفاده از امکانات ورزشی (نظیر تورهای یک روزه برای اسکی در