میزان نیروی من معلمان زن مدارس عادی و مدارس کودکان استثنایی تفاوت معناداری وجود دارد به­طوری که نیروی من معلمان زن مدارس استثنایی بیشتر است. عامل نیروی من که یکی از مهارت­های کنترل اضطراب است در پژوهش مهربانی و یوسفی (1385) نیز مورد توجه قرار گرفته است. نتایج این تحقیق نشان داد که معلمان زنی که از شرایط محیطی محل کارشان دچار فرسودگی شغلی می­شوند از نظر عامل نیروی من در وضعیت نامطلوبی قرار دارند و در واقع یکی از نتایج این تحقیق بیانگر این مطلب است که این عامل ارتباط مستقیمی با محل کار معلمان زن دارد. می­توان این­طور نتیجه گرفت که این دو پژوهش در این مورد با یکدیگر همسو نیستند.

فرضیه هفتم- نتایج بررسی فرضیه هفتم نشان داد که مقدار t برای مقایسه دو گروه معلمان زن مدارس عادی و مدارس کودکان استثنایی 376/0 به­دست آمد که این مقدار با درجه آزادی 198 در سطح (0.714p>) معنی­دار نمی­باشد. بر این اساس می­توان بیان نمود که این فرضیه تحقیق تأیید نشده است. به عبارت دیگر بین میزان گرایش به پارانویا معلمان زن مدارس عادی و معلمان زن مدارس کودکان استثنایی تفاوت معناداری مشاهده نشد. یکی از موارد مهم در افرادی با گرایش به پارانویا این است که فرد احساس تهدید مالی از محیط دارد. در پژوهشی که توسط ارشادی در سال 1384 انجام گرفت نتایج نشان داد یکی از مشکلاتی که بر فرسودگی شغلی معلمان زن می­افزاید مشکلات مالی آن­هاست. وی در پژوهش خود این­طور اظهار می­دارد که معلمان زنی که احساس امنیت مالی در آن­ها به­وجود نمی­آید مستعد ابتلا به اضطراب، فرسودگی شغلی، افسردگی و … هستند و این مسئله ارتباطی با نوع مدرسه محل تدریس (عادی بودن یا استثنایی بودن) آن­ها ندارد. در واقع نتایج برگرفته از این پژوهش با نتایج به دست آمده از تحلیل سوال هفتم این پژوهش هم­خوانی دارد.

فرضیه هشتم- تحلیل­های فرضیه هشتم نیز حاکی از آن بود که مقدار t برای مقایسه دو گروه معلمان زن مدارس عادی و مدارس کودکان استثنایی 53/2  به­دست آمد که این مقدار با درجه آزادی 198 در سطح (0.012>p) معنی­دار می­باشد. بر این اساس می­توان بیان نمود که این فرضیه تحقیق تأیید شده است. به عبارت دیگر بین میزان گرایش به احساس گناه معلمان زن مدارس عادی و مدارس کودکان استثنایی  تفاوت معناداری وجود دارد به­طوری که گرایش به احساس گناه معلمان زن مدارس استثنایی بیشتر است. در پژوهش اناری (1383) که با موضوع جو سازمانی و رابطه­ی آن با استرس شغلی معلمان زن مدارس متوسطه بود افرادی که ذاتاً تمایل به مضطرب بودن داشتند (گرایش به گنهکاری) نیز مدنظر قرار گرفتند. در تحقیق وی وجود این عامل در این افراد به عنوان یکی از عوامل اصلی استرس شغلی معلمان زن معرفی شد. در واقع می­توان گفت که جو سازمانی می تواند بر رشد این علل در افراد تأثیرگذار باشد. همان­طور که در پژوهش حاضر ثابت شد که معلمان زن مدارس استثنایی دارای گرایش به احساس گناه بیشتری هستند.

فرضیه نهم- مقدار t به دست آمده از بررسی فرضیه نهم برای مقایسه دو گروه معلمان زن مدارس عادی و مدارس کودکان استثنایی عدد 68/2 بود که این مقدار با درجه آزادی 198 در سطح (0.005>p) معنی­دار می­باشد. بر این اساس می­توان بیان نمود که این فرضیه تحقیق تأیید شده است. به عبارت دیگر بین میزان تنش ارگی معلمان زن مدارس عادی و مدارس کودکان استثنایی تفاوت معناداری وجود دارد به طوری که تنش ارگی معلمان زن مدارس استثنایی بیشتر است. در پژوهش احمدی و فروتن (1378) نیز آزمون اضطراب کتل برای هر دو گروه معلمان زن (مدارس عادی و مدارس استثنایی) انجام شد و ثابت شد که عامل تنش ارگی نیز در معلمان زن مدارس عادی نسبت به معلمان زن مدارس استثنایی در سطح پایین­تری قرار دارد. نتایج این دو پژوهش در این زمینه با هم، هم­خوانی دارند.

 

5-4 محدودیت­ها و مشکلات پژوهش

در انجام این پژوهش محدودیت­هایی به شرح زیر پیش آمد که می­توانست بر پژوهش و نتایج حاصله تأثیرگذار باشد. مشکلات پژوهش به­طور مشخص عبارتند از:

1) نبود تصویر ذهنی خوب نسبت به پژوهش و تحقیق و میل اندک همکاری بعضی از مسئولین مدارس با آزمونگر

2) عدم سازمان دهی مدارس در ارتباط با کار پژوهش و تحقیق

3) بُعد مسافت برای مراجعه و تکمیل ابزار پژوهش

4) مشکلات مربوط به دسترسی و کمبود منابع مورد نیاز

5) محدود بودن پژوهش به معلمان زن مدارس شهر کرج

6) شرایط روحی و روانی آزمودنی­ها هنگام تکمیل پرسش­نامه

7) تأثیر عواملی مانند جو مدارس، نوع مدیریت مدرسه، سن معلمان زن، مشکلات خانوادگی آن­ها در پاسخ­گویی به سوالات.

8) محدودیت زمانی در جهت اجرای پرسش­نامه و جمع­آوری آن­ها، همچنین عدم فرصت و فراغت بیشتر در انجام کار تحقیق و پژوهش

5-5 پیشنهادات

5-5-1 پیشنهادات این پژوهش:

با توجه به یافته­های پژوهش پیشنهادهای زیر را می­توان ارائه داد:

1- اجرای برنامه­های توجیهی روان­شناسی برای معلمان زن به­ویژه معلمان زن مدارس استثنایی جهت کنترل استرس در خود.

2- فراهم­آوردن زمینه­های برای ارائه مشاوره­های روان­شناسی بهتر به معلمان زن به­ویژه معلمان زن مدارس استثنایی توسط وزارت آموزش و پرورش .

3- برطرف کردن مشکلات معیشتی معلمان زن مانند وضعیت حقوق درمان مسکن و بهداشت حرفه­ای.

4- ایجاد زمینه جهت استفاده معلمان زن از امکانات گوناگون رفاهی مناسب و مسافرت­های تفریحی.

5- برای برطرف کردن اضطراب در معلمان زن پیشنهاد می­گردد احساس استقلال در روش آموزش و مدیریت کلاس به معلمان زن داده شود.

6- ارائه آموزش مستمر برای معلمان زن جهت آمادگی حضور در کلاس به­طوری که برای ارائه مطالب دچار ابهام نشوند.

7- تأمین وسایل کمک آموزشی به­خصوص فناوری­های جدید در مدارس به­خصوص مدارس استثنایی که معلمان زن را در ارائه تدریس بهتر یاری نماید.

8- حمایت همه جانبه از معلمان زن مدارس به­ویژه معلمان زن مدارس استثنایی و مطلع­سازی و به روز رسانی اطلاعات معلمان زن توسط مسئولین آموزش وپرورش.

9- برگذاری همایش و گردهمایی­های دوره­ای معلمان زن مدارس به­ویژه معلمان زن مدارس استثنایی  (ماهیانه – فصلی و …) جهت هم­فکری و تبادل تجربیات مقابله با استرس.

10- بالا­بردن اعتماد به نفس معلمان زن مدارس به­ویژه معلمان زن مدارس استثنایی با استفاده از روش های مشاوره­ای و کارگاهی جهت تقویت نیروی من در معلمان زن مدارس به­ویژه معلمان زن مدارس استثنایی.

11- کمک به برطرف کردن احساس گناه در معلمان زن مدارس استثنایی  با ارائه آموزش­ها و توجیهات توسط مشاوران و روا­ن­شناسان.

12- بالا­بردن استانه تحمل معلمان زن مدارس استثنایی با ارائه مشاوره و تمرینات مناسب جهت کنترل تنش ارگی در معلمان زن مدار س استثنایی.

13- در استخدام معلمان زن مدارس استثنایی به فاکتور آستانه تحمل توجه بیشتری شود.

5-5-2 پیشنهادات برای پژوهش­های بعدی:

1) پیشنهاد می­شود در پژوهش­های بعدی به مؤلفه­های دیگر به غیر از اضطراب و افسردگی توجه شود.

2) پیشنهاد می­شود در پژوهش­های بعدی جامعه آماری وسیع­تری انتخاب شود

3) پیشنهاد می­شود پژوهش­های بعدی ­تفاوت میزان افسردگی و اضطراب را بین معلمان زن مرد مدارس استثنایی و معلمان زن زن این مدارس با هم مقایسه شوند.

4) پیشنهاد می­شود در پژوهش­های بعدی تفاوت میزان افسردگی و اضطراب در مورد اساتید دانشگاه (زن و مرد) با هم مقایسه شوند.

5) پیشنهاد می­شود این پژوهش در سایر ارگا­ن­ها و نهادها از جمله (کارکنان آموزش ضمن خدمت، زندان­ها، شهرداری و مانند آن) انجام شود.

 

 

 

5-6 خلاصه پژوهش

همان­طور که می­دانیم معلمان زن به خاطر حساسیت شغلی­شان از جمله افرادی هستند که در معرض ابتلا به اضطراب، ترس و افسردگی­های ناشی از استرس­هایی که از شغلشان به آن­ها وارد می­شود، قرار دارند. معلمان زنی که در مدارس استثنایی کار می­کنند شغلی حساس­تر از معلمان زن مدارس عادی دارند زیرا آن­ها باید به فاکتورهای رفتاری و جسمانی­ای در دانش آموزان­شان توجه کنند که یک معلم عادی هرگز در طی دوره تدریس­اش با آن مواجه نمی­شود.

هدف از انجام این پژوهش مطالعه­ی تفاوت میزان افسردگی و اضطراب در بین معلمان زن مدارس عادی و استثنایی است لذا این پژوهش در 5 فصل به­شرح زیر جمع ­بندی گردیده است.

درفصل اول: که در این فصل کلیات مربوط به پژوهش شامل بیان مسأله-  هدف تحقیق – فرضیه­ها – اهمیت مسأله سوال­های تحقیق بیان شده است در فصل دوم که ادبیات تحقیق می­باشد به جمع­آوری نظریات محققین در ارتباط با افسردگی و اضطراب و علل آ­ن­ها و همچنین ادبیات مربوط به معلمان زن و کودکان استثنایی و آموزش و پرورش پرداخته شده است سپس در فصل سوم به روش جمع­آوری دادها و انجام پژوهش توجه شده است، همچنین جامعه آماری که به منظور شروع پژوهش در نظر گرفته شد عبارت بود از کلیه­ی معلمان زن مدارس عادی و استثنایی دوره ابتدایی ناحیه 4 شهر کرج که تعداد آن­ها برابر آمار و اسناد ناحیه4،  105 نفر معلم استثنایی و 273 نفر معلم عادی بود که در مدارس پسرانه و دخترانه مشغول به کار بودند. با توجه به جامعه­ی آماری که برابر با 378 نفر و با استفاده از جدول مورگان تعدد نمونه برابر با 190 نفر تعیین گردید که برای جلوگیری از هرگونه احتمال تعداد 200 نفر به عنوان حجم نمونه تعیین شد که با استفاده از روش نمونه­گیری طبقه­ای تصادفی انتخاب شدند. برای انتخاب نمونه پژوهش از روش نمونه­گیری تصادفی طبقه­ای یا نسبی استفاده شد. بدین ترتیب که 56 نفر از مدارس استثنایی و 144 معلم از مدارس عادی به­صورت تصادفی انتخاب گشتند. ابزار مورد استفاده در این پژوهش شامل آزمون اضطراب کتل و آزمون افسردگی بک بود .

در فصل چهارم به منظور تحلیل آماری یافته­ها دو نوع آمار توصیفی و استنباطی ارائه شد که در بخش آمار توصیفی فراوانی داده­ها، میانگین، انحراف استاندارد، درصد فراوانی و… در جداول و نمودارها مشخص شد. در بخش آمار استنباطی با استفاده از آزمون t مستقل بین متغیرهای پژوهش هر یک از فرضیه­ها به­صورت جداگانه استنباط شد. سپس در فصل پنجم با کمک داده­های آماری و ادبیات تحقیق موارد به­دست آمده جمع­بندی و راه کارهایی برای حل مشکلات مطروحه ارائه شده است و همچنین پیشنهاداتی برای پژوهش­های آتی در نظر گرفته شده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

منابع

 

 

 

 

 

 

 


منابع و مأخذ

کتاب­ها

1-  آزاد، حسین (1372). آسیب­شناسی روانی، تهران: انتشارات رودکی.

2- ________  (1368). اختلالات عاطفی، تهران: انتشارات: دانشگاه علام طباطبائی.

3- امانت، امیر (1368) افسردگی و خود­کشی، تهران: انتشارات ابن سینا.

4- اخوت، وحید (1362) افسردگی ، تهران: انتشارات رز.

5- براهنی، محمد تقی (1370) زمینه روانشناسی، تهران: انتشارات رشد.

6- بیرجندی، پروین (1364) روانشناسی رفتار غیر عادی، تهران: دهخدا.

7- بطائی، حسن، (1353) ارزیابی آزمون بک در ایران، مجله نظام پزشکی.

8- پور افکاری، نصرت الله (1368) خلاصه روان­پزشکی، تبریز: انتشارات ذوقی.

9- پور افکاری، نصرت الله (1373) فرهنگ جامع روان­شناسی روان‌پزشکی، تهران: انتشارات نوبهار.

10- پور افکاری، نصرت الله ( 1375) چکیده روان­پزشکی بالینی، تهران: نشر آزاد.

11- پور افکاری، نصرت الله (1364) واکنش افسردگی تهران: انتشارات تابش.

12- دادستان، پریرخ و منصور محمود (1368) بیماری روانی تهران : نشر دریا.

13- جکسون براون، شهره(قراچه داغی) عبداللهی (مترجم)، شهره عبداللهی(قراچه داغی) (مترجم) زندگی کنید و بیاموزید و آموخته هایتان را به دیگران منتقل نمایید … ناشر: آسیم – 04 بهمن، 1385.

14- خوشنواز، هادی (1370) روان­شناسی شخصیت کودک و نوجوان تهران: انتشارات اروند.

15- راس ، آ (1373) روان­شناسی شخصیت (سعید جمالنصر، مترجم) تهران: نشر بعثت.

16- رأس، آلتمایر «استرس شغلی» ترجمه: غلامرضا خواجه پور (1377) تهران، سازمان مدیریت صنعتی.

17- شاملو، سعید (1372) آسیب شناسی روانی، تهران : انتشارات فجر.

18- شفیع آبادی، عبد الله و ناصری، غلامرضا ( 1365) نظریه های مشاوره و روان درمانی ، تهران: نثر دانشگاهی.

19- شریعتمداری، علی (1369) روانشناسی تربیتی ، تهران : انتشارات امیر کبیر.

20- فروگات، وین (2008) نترس: راهنمای غلبه بر اضطراب. مهرداد فیروزبخت (مترجم). تهران: نشر رسا (1387).

21- ضوابطی، محمود (1365) مبانی شکل شناسی کودک و نوجوان، تهران: انتشارات فردا.

22- طریقتی، شهرام ( 1367) بیماریهای روان تنی ، تهران : انتشارات دانشگاه تهران.

23- کراز ، ژ ( 1368) بیماری­های روانی (مترجمین: محمود منصور، پریرخ دادستان) تهران: انتشارات دریا.

24- کریاکو، کریس، آموزگار و فشارهای روانی، ترجمه مهدی قرچه داغی (1382) تهران، انتشارات پیک بهار.

25- گله برگ، ر (1371) اضطراب (مترجم: نصرت الله پور افکاری) تبریز: انتشارات تابش.

26- منصور ، محمود ( 1364) بیماریهای روانی، تهران: نشر پاریس.

27- معانی، امیر (1370) اضطراب، چاپ سوم، تهران: انتشارات چاپخش.

28- مهریار، امیر هوشنگ ( 1373) افسردگی، برداشت­ها و درمان­های