عبدالرحیم 313282 3836894 8.5 8.5 0
سمقاور 353690 3846544 5 5 0
علی آباد 325482 3811643 6.6 6.7 0.75
علی آباد -گرماب 322156 3808980 4.5 4.6 1.1
عیسی آباد 343275 3843640 16.3 16.25 0.15
غینرجه 338390 3818500 4.4 4.3 1.15
فامرین 341543 3838912 16.38 16.4 0.06
فضل آباد 355810 3847100 5.92 5.85 0.59
فوران 324647 3817053 6.7 6.75 0.37
فیروز آباد 325611 3840817 16 16 0
کرت خورد 315400 3825048 8 8.1 0.62
کلوان 349243 3837286 9.9 9.8 0.51
شرب کمیجان 347380 3844358 6.35 6.4 0.39
کوت آباد 352185 3831146 6 6 0
نیک ملک 338833 3843020 8.1 8.11 0.06
امام زاده دهجال 329018 3814202 10.9 10.9 0
خیر آباد 331690 3842813 17.5 17.5 0
مهاجر آباد 325199 3849942 64.61 64.65 0.03
کوزره 1 319143 3848608 33 32.95 0.08
کوزره2 316527 3840762 21.9 22 0.23
قاسم آباد 319391 3831178 18.29 17.5 2.21
مجید اباد 322476 3821142 8.38 8.4 0.12
چیزان 329324 3825957 5.2 5.25 0.48
غینرجه 333939 3821331 7.95 7.95 0
ابراهیم آباد 348418 3836896 8.36 9 3.69
شرب فامرین 340617 3837881 11.85 12.22 1.54
میلاجرد 1 328964 3831980 8.99 8.4 3.39
میلاجرد 2 328925 3832434 40.18 40 0.22
سبز آباد 333428 3839046 26.6 26.5 0.19

شکل 3-2- صحت سنجی نتایج تجزیه نمونه های آبی دشت کمیجان در خرداد ماه 90

شکل 3-3- صحت سنجی نتایج تجزیه نمونه های آبی دشت کمیجان در آبان ماه 89

3-3- رخساره های هیدرو شیمیایی
رخساره های هیدروشیمیایی آب زیرزمینی معین کننده توده های آبی با ماهیت ژئوشیمی متفاوت می¬باشند. اساس طبقه بندی رخساره ها، مقادیر کاتیون و آنیون عمده ( meq/l) آب زیرزمینی می باشد(Sikdar, 2001). مقادیر متوسط هر یک از رخساره های هیدروشیمیایی در جدول 3-5 و3-6 آورده شده است. جهت تعیین رخساره های هیدروشیمیایی آب زیرزمینی محدوده مورد مطالعه از نمودارهای استیف(شکلهای 4-3الف و 4-3ب) اسفاده گردید. نمودار استیف یک نوع نمایش گرافیکی از آنالیزهای شیمیایی است که در این روش یک چندضلعی در امتداد چهار محور افقی که در دو طرف یک محور قائم قرار دارند ایجاد می¬شود. در این روش کاتیون¬ها و آنیون¬ها بر حسب میلی¬اکی¬والان بر لیتر به ترتیب در سمت چپ و راست محور قائم قرار می¬گیرند. نمودار استیف برای مقایسه سریع بین نمونه¬های آب با منشاء مختلف مفید است. لذا جهت تسهیل مقایسه سریع بین نمونه¬های آب با رخساره¬های متفاوت از نمودارهای به جهت اشکال نموداری متمایز آنها برای آبهای زیرزمینی دشت کمیجان استفاده شده است. نمودارهای استیف آبهای زیرزمینی دشت کمیجان با استفاده از نرم¬افزار Aq.qa برای دوره¬های خشک و تر تهیه شده است(شکلهای 3-4الف و 3-4ب). با بررسی نمودار استیف مشخص می¬گردد که تغییر شیمیایی آبهای زیرزمینی دشت کمیجان از تیپ بی¬کربناته به تیپ ترکیبی و شورمزه همراه با افزایش قابل ملاحظه در غلظت املاح محلول می¬باشد. همچنین جهت تشخیص و مقایسه رخساره¬های هیدروژئوشیمی در نقاط مختلف دشت می¬توان از نقشه¬های ستاره¬ای استفاده نمود(علیجانی، 1381).
یکی دیگر از روش های متداول نمودار پایپر(Piper, 1994) و دورو (شکل 3-6) می باشد. بر اساس نمودار پایپر رخساره شیمیایی زیر قابل تشخیص است(شکلهای3-5 الف و ب).
Na-SO4 Ca-HCO3 Na-HCO3 Mg-HCO3 Ca-SO4 Mg-SO4
Na-Cl

شکل3-4-الف گزیده¬ نمودارهای استیف آبان ماه 89

شکل 3-4 ب گزیده نمودارهای استیف خرداد ماه 90

شکل 3-5- الف نمودار پایپر دشت کمیجان در ماه آبی خرداد 90

شکل 3-5-ب نمودار پایپر دشت کمیجان در ماه آبی آبان 89

این رخساره ها می توانند در سه نوع (تیپ) اصلی زیر قرار گیرند(Sikdar, 2001 ):
1- آبهای شیرین: رخساره بی کربناته سدیک، منیزیک و کلسیک جزء این تیپ آب قرار می گیرند، این آب ها از لحاظ سختی در رده سبک قرار دارند و نسبتا شیرین و قابل شرب می باشند. مقدار مواد جامد محلول ( TDS) این آب ها بین 210 تا 755 میلی گرم بر لیتر است و مقدار متوسط بی¬کربنات آن خیلی زیادتر از کلراید می باشد.
2- آبهای ترکیبی: این نوع تیپ شامل رخساره های سولفاته سدیک، منیزیک و کلسیک می باشد. کیفیت این نوع تیپ در مقایسه با تیپ آب شیرین پائین¬تر است. مقدار TDS آب های ترکیبی، از 500 تا 950 میلی گرم بر لیتر متغیر است. از نظر سختی جزء آب¬های سخت و مقدار بی¬کربنات آنها مشابه با آب شیرین می باشد. در آب¬ها غلظت کلرید نسبت به آب¬های شیرین افزایش می یابد.
3- آبهای شور: رخساره کلروره –سدیک در رده آب¬های زیرزمینی شور قرار می گیرند. در این تیپ مقدار کلراید افزایش قابل توجهی دارد در حالیکه غلظت بی¬کربنات مشابه با تیپ های فوق است. میزان TDS آب¬های شور بین 770 تا 2450 میلی گرم بر لیتر تغییر و سختی بالایی(بیش از ششصد میلی¬گرم بر حسب بی¬کربنات کلسیم ) دارند.
3-4- تکامل ژئوشیمیایی آب¬های زیرزمینی منطقه مورد مطالعه
بر اساس نمودار دورو آب¬های زیرزمینی دشت کمیجان دارای جهت تکامل شیمیایی می باشند(شکل3-6 و3-7). این چرخه تکامل یونی تبعیت بیشتری از چرخه تکامل آنیونی نسبت به چرخه کاتیونی دارد. سیر این تکامل در آبخوان مورد نظر از تیپ بی¬کربناته در مناطق تغذیه شروع و به تیپ سولفاته به سمت مرکز ختم می شود. این روند را به وضوح می توان با افزایش TDS نمونه های آب در قسمت مربع نمودار دورو مشاهده نمود. نمودارهای دورو دشت کمیجان در دو دوره خرداد و آبان الگوی تقریبا مشابهی را نشان می دهند، تیپ¬های هیدروشیمیایی نمونه ها در حد فاصل بین دوره های نمونه برداری برای اغلب نقاط منطقه تغییر چندانی ننموده است.

شکل 3-6- الف نمودار دورو ماه آبی خرداد 90

شکل 3-6- ب نمودار دورو ماه آبی آبان 89

بر اساس فراوانی یونی (جدول3-6 و3-7) برای 39 نمونه آب در هر دوره، تیپ آب در کل محدوده بی¬کربناته می¬باشد و رخساره آب در کل محدوده کلسیک یا سدیک می باشد،کاملاً کلسیک و منیزیک می باشند. از دیدگاه ژئوشیمی، توالی توصیف شده می تواند از دو متغییر عمده، یعنی قابلیت در دسترس بودن کانی ها و قابلیت انحلال کانی ها تشریح گردد. مقدار بی¬کربنات آب¬های زیرزمینی معمولا از CO_2 منطقه خاک و انحلال کلسیت و دولومیت ناشی می¬گردد. از آنجائیکه کلسیت و دولومیت به میزان قابل توجهی در اکثر حوضه¬های رسوبی وجود دارند و بدلیل آنکه این کانی¬ها در هنگام تماس با آب زیرزمینی غنی ازCO_2، حل می شوند، بی¬کربنات آنیون غالب در اکثر نواحی تغذیه می باشد. بر اساس جداول3-6 و 3-7 نحوه توسعه تیپ و رخساره، در کل محدوده در آبان ماه ،31/92درصد دارای توسعه انتقالی و69/7 درصد دارای توسغه مخلوط می ¬باشد. در صورتی که در اواخر دوره تر (خرداد-90) توسعه انتقالی به 74/89 درصد کاهش و توسعه مخلوط با 69/7 درصد در کل محدوده تغییری نیافته و در محدوده توسعه اساسی با 56/2درصد به وجود آمده است.
یکی دیگر از معیارهای مناسب برای مصرف شرب سختی می¬باشد. سختی بیانی از تمایل آب برای پوسته گذاری است و تقریباً تمام سختی آب ناشی از یون¬های کلسیم و منیزیم محلول می باشد کیفیت آب¬های زیرزمینی کل منطقه از لحاظ سختی(جداول3-8 و 3-9) در دو دوره نمونه¬برداری، سخت تا کاملاً سخت می¬باشند. از لحاظ سختی، آب¬های سبک (mg/l 75سختی CaCO_3) برای شرب مضر تلقی می¬شوند زیرا خطر بیماری تصلب شرائین را بیشتر می کند(Hem, 1992). از اینرو نتایج سختی کل منطقه مورد بررسی قرار گرفت و مشخص گردید این گونه آب در منطقه موجود نمی¬باشد. از نظر استاندارد سختی که بنا به توصیه سازمان بهداشت جهانی(WHO) برابر CaCO_3 mg/l 500 به عنوان حداکثر غلظت مجاز برای شرب در نظر گرفته شده است، 45/38درصد آب¬ها در محدوده کاملا سخت قرار دارند (جدول3-8 و 3-9). از دیگر مشکلات آب¬های سخت، نامناسب بودن آنها برای مصارف خانگی می¬باشد، زیرا برای ایجاد کف مقدار زیادی صابون مصرف می¬شود.
نحوه توسعه تیپ و رخساره درصد
توسعه انتقالی 31/92
توسعه مخلوط 69/7
توسعه اساسی 0
نحوه توسعه تیپ و رخساره درصد
توسعه انتقالی 74/89
توسعه مخلوط 69/7
توسعه اساسی 56/2

جدول 3- 5- الف درصد رخساره های ماه آبی خرداد 90 جدول 3-5- ب درصد رخساره های ماه آبی آبان 89

جدول 3-6- تیپ و رخساره¬های عمده آبهای زیرزمینی دشت کمیجان درماه آبی آبان 89
ردیف محل نمونه‌برداری غلظت آنیونها غلظت کاتیونها تیپ آب رخساره آب تیپ و رخساره نحوه توسعه تیپ و رخساره
1 اسفندان SO4 HCO3 Cl Na+K Ca Mg سولفاته سدیک سولفاته سدیک توسعه انتقالی
2 انار HCO3 SO4 Cl Ca Mg Na+K بی کربناته کلسیک بی کربناته کلسیک توسعه انتقالی
3 آق تپه SO4 Cl HCO3 Na+K Mg Ca سولفاته سدیک سولفاته سدیک توسعه انتقالی
4 تو تل HCO3 SO4 Cl Na+K Mg Ca بی کربناته سدیک بی کربناته سدیک توسعه انتقالی
5 جوشیروان HCO3 SO4 Cl Mg Ca Na+K بی کربناته منیزیک بی کربناته منیزیک توسعه انتقالی
6 چزان HCO3 Cl SO4 Mg Ca Na+K بی کربناته منیزیک بی کربناته منیزیک توسعه انتقالی
7 چلبی 1 HCO3 SO4 Cl Mg Ca Na+K بی کربناته منیزیک بی کربناته منیزیک توسعه انتقالی
8 چلبی 2 HCO3 SO4 Cl Mg Na+K Ca بی کربناته منیزیک بی کربناته منیزیک توسعه انتقالی
9 خماجین HCO3 Cl SO4 Na+K Ca Mg بی کربناته سدیک بی کربناته سدیک توسعه انتقالی
10 دره سبز HCO3 SO4 Cl Ca Mg Na+K بی کربناته کلسیک بی کربناته کلسیک توسعه انتقالی
11 دوراهی عبدالرحیم HCO3 SO4 Cl Na+K Mg Ca بی کربناته سدیک بی کربناته سدیک توسعه انتقالی
12 سمقاور HCO3 SO4 Cl Na+K Mg Ca بی کربناته سدیک بی کربناته سدیک توسعه انتقالی
13 علی آباد HCO3 SO4 Cl Na+K Ca Mg بی کربناته سدیک بی کربناته سدیک توسعه مخلوط
14 علی آباد -گرماب HCO3 SO4 Cl Na+K Mg Ca بی کربناته سدیک بی کربناته سدیک توسعه انتقالی
15 عیسی آباد HCO3 SO4 Cl Ca Na+K Mg بی کربناته کلسیک بی کربناته کلسیک توسعه انتقالی
16 غینرجه HCO3 SO4 Cl Na+K Ca Mg بی کربناته سدیک بی کربناته سدیک توسعه مخلوط
17 فامرین HCO3 SO4 Cl Na+K Mg Ca بی کربناته سدیک بی کربناته سدیک توسعه انتقالی
18 فضل آباد SO4 HCO3 Cl Mg Ca Na+K سولفاته منیزیک سولفاته منیزیک توسعه انتقالی
19 فوران HCO3 SO4 Cl Na+K Mg Ca بی کربناته سدیک بی کربناته سدیک توسعه انتقالی
20 فیروز آباد HCO3 Cl SO4 Na+K Mg Ca بی کربناته سدیک بی کربناته سدیک توسعه انتقالی
21 کرت خورد HCO3 SO4 Cl Na+K Mg Ca بی کربناته سدیک بی کربناته سدیک توسعه انتقالی
22 کلوان SO4 HCO3 Cl Na+K Ca Mg سولفاته سدیک سولفاته سدیک توسعه انتقالی
23 شرب کمیجان HCO3 SO4 Cl Na+K Ca Mg بی کربناته سدیک بی کربناته سدیک توسعه انتقالی
24 کوت آباد HCO3 SO4 Cl Ca Mg Na+K بی کربناته کلسیک بی کربناته کلسیک توسعه انتقالی
25 نیک ملک HCO3 SO4 Cl Na+K Ca Mg بی کربناته سدیک بی کربناته سدیک توسعه انتقالی
26 امام زاده دهجال SO4 HCO3 Cl Na+K Ca Mg سولفاته سدیک سولفاته سدیک توسعه انتقالی
27 خیر آباد SO4 Cl HCO3 Na+K Mg Ca سولفاته سدیک سولفاته سدیک توسعه مخلوط
28 مهاجر آباد SO4 Cl HCO3 Na+K Ca Mg سولفاته سدیک سولفاته سدیک توسعه انتقالی
29 کوزره 1 HCO3 Cl SO4 Na+K Ca Mg بی کربناته سدیک بی کربناته سدیک توسعه انتقالی
30 کوزره 2 HCO3 SO4 Cl Na+K Ca Mg بی کربناته سدیک بی کربناته سدیک توسعه انتقالی
31 قاسم آباد SO4 Cl HCO3 Na+K Ca Mg سولفاته سدیک سولفاته سدیک توسعه انتقالی
32 مجید اباد HCO3 SO4 Cl Na+K Ca Mg بی کربناته سدیک بی کربناته سدیک توسعه انتقالی
33 چیزان HCO3 SO4 Cl Ca Mg Na+K بی کربناته کلسیک بی کربناته کلسیک توسعه انتقالی
34 غینرجه HCO3 SO4 Cl Na+K Ca Mg بی کربناته سدیک بی کربناته سدیک توسعه انتقالی
35 ابراهیم آباد HCO3 SO4 Cl Na+K Ca Mg بی کربناته سدیک بی کربناته سدیک توسعه انتقالی
36 شرب فامرین SO4 HCO3 Cl Ca Na+K Mg سولفاته کلسیک سولفاته کلسیک توسعه انتقالی
37 میلاجرد 1 HCO3 SO4 Cl Na+K Ca Mg بی کربناته سدیک بی کربناته سدیک توسعه انتقالی
38 میلاجرد 2 Cl HCO3 SO4 Na+K Mg Ca کلروره سدیک کلروره سدیک توسعه انتقالی
39 سبز آباد HCO3 Cl SO4 Na+K Mg Ca بی کربناته سدیک بی کربناته سدیک توسعه انتقالی