دیگر زبان‌ها) و سنت تحلیل عاملی در تحقیقات شخصیت است. طبق نسخه‌ی تجدید نظرشده در پرسشنامه‌ی شخصیتی NEO، پنج عامل یا حیطه‌ی مزبور عبارتند از روان رنجور خویی، برون گرایی، تجربه گرایی [انعطاف پذیری نسبت به تجربه]، موافقت [دلپذیری]، و جدیت [با وجدان بودن]. هر حیطه شش جنبه یا مقیاس فرعی دارد – یعنی صفات شخصیتی خاصی که جنبه‌های مختلف هر حیطه را نشان می‌دهند. نسخه‌ی تجدید نظرشده‌ی پرسشنامه‌ی NEO حاوی 240 ماده (8 مـاده بـرای هـر یک از 30 جنبـه یـا 48 مـاده بـرای هــر یک از پنج حیطه) است. پاسخ گویان هر یک از 240 جمله را بر مبنای یک مقیاس پنج قسمتی (به شدت مخالفم، مخالفم، نظری ندارم، موافقم، به شدت موافقم درجه بندی می‌کنند.
این تست دارای دو فرم، S برای گزارش‌های شخصی و R برای درجه بندی‌های مشاهده گر می‌باشد. فرم S توسط خود افراد درجه بندی می‌شود و مناسب مردان و زنان در تمام سنین می‌باشد. فرم R با ضمیر سوم شخص شروع می‌شود و برای درجه بندی افراد توسط همسر، همسال و یا کارشناسان به کار می‌رود. فرم R می‌تواند به طور مستقل برای ارزیابی به کار رود و یا به عنوان مکملی برای گزارش‌های شخصی یا اعتبار آن مورد استفاده قرار گیرد. تست NEO PI-R جانشین تست NEO است که در سال 1985 توسط همین مؤلفین یعنی پائول تی کوستا و روبرت آر. مک کری تهیه شده بود. عواملی که در این تست مطرح شده است توسط ترکیب منطقی و بررسی‌های تحلیل عاملی فراهم شده و موضوع تحقیقات گوناگون در 15 سال گذشته بر روی نمونه‌های بالینی و بزرگسالان سالم بوده است. از این رو سودمندی آن هم در جریانات بالینی و هم در جریانات تحقیقی ارزیابی شده است. این تست فرم دیگری به نام NEO-FFI[2] دارد که یک پرسشنامه‌ی 60 سؤالی است و برای ارزیابی پنج عامل اصلی شخصیت به کار می‌رود. اگر وقت اجرای تست خیلی محدود بوده و اطلاعات کلی از شخصیت کافی باشد، این تست مورد استفاده قرار می‌گیرد (گروسی 1380).
فرم تجدید نظر شده‌ی پرسشنامه‌ی شخصیتی نئو NEO PI-R و پرسشنامه‌ی پنج عاملی نئو (NEO-FFI) مناسب افرادی است که 17 سال یا بیشتر دارند. افرادی که مبتلا به اختلالاتی چون حالات روان پریشی و زوال عقل بوده و این حالات توانایی آنها را برای تکمیل فرم گزارش شخصی به طور مؤثر تحت تأثیر قرار می‌دهد، نباید این تست‌ها را تکمیل نمایند.
مقیاس‌های NEO PI-R و NEO-FFI تقریباً صفات نرمال را در توزیع طبیعی اندازه می‌گیرند. اغلب افراد نمراتی در حد متوسط مقیاس‌ها می‌گیرند و در صد کمی در دو انتهای منحنی طبیعی قرار می‌گیرند. صفات شخصیتی در این مقیاس‌ها نسبت به سایر افراد سنجیده می‌شوند تا نسبت به صفات موجود در خود فرد.
تقریباً نیمی از ماده‌های نسخه‌ی تجدید نظرشده‌ی پرسشنامه‌ی شخصیتی NEO نمره گذاری وارونه دارند یعنی هر چه نمره کمتر باشد بیشتر معرف صفت مورد نظر است. این کار برای رفع سوگیری تصدیق (یا رد) انجام شد. این سوگیری برای پرسشنامه‌هایی که همه یا اکثر ماده‌های آن همسو هستند مشکلاتی ایجاد می‌کند. در چنین پرسشنامه‌هایی، اخذ نمرات بالا یا معلول سوگیری تصدیق است یا معلول سطح عملی صفت مورد نظر که تفسیر نمره‌ی بالا را دشوار می‌کند. یکی از جنبه‌های بحث انگیزتر NEO PI-R، نداشتن مقیاس اعتباری (یا مجموعه‌ای از مقیاس‌ها) است تا رویکردهای آزمونی پاسخ دهندگان ارزیابی شوند. اما نسخه‌ی تجدید نظرشده‌ی پرسشنامه‌ی شخصیتی NEO سه ماده‌ی منفرد دارد که اعتبار پاسخ‌ها را می‌سنجد. یک ماده از پاسخ‌گو می‌خواهد مشخص کند آیا صادقانه و دقیق به ماده‌ها جواب داده است. ماده‌ی دیگر هم از او می‌پرسد آیا به تمام ماده‌ها جواب داده است و ماده‌ی سوم معلوم می‌کند که آیا پاسخ‌ها در فضای صحیح و مناسب درج شده اند یا خیر (فیرس و جی. ترال، ترجمه‌ی فیروز بخت 1385).
مقیاس‌های گوناگون ساخته شده که حاکی از مدل پنج عاملی است و بررسی‌های گوناگون در گروه‌های سنی و فرهنگی مختلف کلاً حاکی از اعتبار تست بوده و آزمایش- آزمایش مجدد و همسانی درونی که در مورد مقیاس‌های ساخته شده و بررسی‌های انجام یافته در گروه‌های سنی و فرهنگ‌های مختلف به کار رفته است، حاکی از پایایی تست NEO و تست‌های مشابه در حیطه‌ی مدل پنج عاملی است (گروسی 1380).
3-3-2-1- در ایران
در ایران حق شناس (1387) بر روی نمونه 502 نفری جمعیت شیراز به نتایج زیر رسیده است:
ضرایب آلفای کرونباخ برابر C=0. 83، A=0. 71،، O=0. 57، E=0. 71، N=0. 81 و اعتبار آزمون-آزمون مجدد در فاصله 6 ماه برابر N=0. 53، A=0. 6، O=0. 76، E=0. 74 به دست آمده است.
در هنجاریابی آزمون NEO که توسط گروسی فرشی (1380) روی نمونه ای با حجم 2000 نفر از بین دانشجویان دانشگاه‌‌های تبریز، شیراز و دانشگاه‌‌های علوم پزشکی این دو شهر صورت گرفت ضریب همبستگی 5 بعد اصلی را بین 56/0 تا 87/0 گزارش کرده است. ضرایب آلفای کرونباخ در هر یک از عوامل اصلی روان آزردگی خویی، برون گرایی، باز بودن، ساز گاری و با وجدانی به ترتیب 86/0.، 73/0، 56/0، 68/0 و 87/0 به دست آمد. جهت بررسی اعتبار محتوایی این آزمون از همبستگی بین دو فرم گزارش شخصی (S) و فرم ارزیابی مشاهده گر (R)، استفاده شد، که حداکثر همبستگی به میزان 66/0 در عامل برون گرایی و حداقل آن به میزان 45/0 در عامل سازگاری بود (گروسی فرشی 1380).
3-3-2-2- در خارج از کشور
این پرسشنامه توسط مک کرا و کاستا در اصل برای جمعیت بهنجار تهیه شد و در طی دهه گذشته بیشترین استفاده در کاربست‌های پژوهشی و بالینی داشته است. نسخه اصلی آن در سال 1992 توسط کاستا و مک کرا برای سنجش الگوی پنج عاملی شخصیت (روان آ زرده گرایی، برون گرایی، گشودگی، موافق بودن و با وجدان بودن) تنظیم شد. ضریب آلفای گزارش شده توسط آنان 74/0 تا 89/0 با میانگین 81/0 متغیر بوده است. در حالی که در تحقیق بنچارد و همکاران 1999 این ضریب در روان آزرده گرایی 85/0، در برون گرا‌یی 72/0، در گشودگی 68/0، برای موافق بودن 69/0 و برای با وجدان بودن 79/0 بوده است. اخیرا نیز پژوهشی درباره شخصیت و اختلالات خو ردن، ثبات درونی 69/0 تا 90/0 برای مقیاس‌های آ زمون گزارش شده است (ایگرت، لندوسکی و کلامپ 2007).
اعتبار دراز مدت تست NEO-PI نیز مورد ارزیابی قرار گرفته است. یک مطالعه طولی 6 ساله روی مقیاس‌های O، E، N ضریب‌های اعتبار 68/0تا 83/0 را نشان داده است. ضریب‌های اعتبار دو عامل C و A به فاصله 3 سال 79/0 و 63/0 بوده است (کاستا و مک کرا 1998). در یک مطالعه طولی 7 ساله از ارزیابی‌های همسالان که در آن کل تست به کار رفته بود ضرایب اعتبار بین 82/0تا 51/0 برای 18 صفت فرعیO، E، N و 63/0 تا 81/0 برای عوامل اصلی 5 گانه در مردان و زنان به دست آمده است (کاستا و مک کرا 1998).
کاستا و مک کرا در راهنمای آزمون، اطلاعات گسترده‌ای از روایی همگرا و واگرای NEO گزارش کرده‌اند. در MMPI در مورد مقیاس‌های شخصیتی، مقیاس وسواسی با خرده مقیاس اظطراب NEO همبستگی 51/0، مقیاس مرزی با خرده مقیاس پرخاشگری 47/0، مقیاس اجتنابی با خرده مقیاس کم رویی 58/0 و مقیاس اسکیزوئید با گروه گرایی 66/0 همبستگی نشان می‌دهد.

3-3-2-2- ابعاد پنج گانه و صفات آزمون (NEO)NEO PI-R
N: مقیاس‌‌های عصبیت یا بی ثباتی هیجانی
N1: اضطراب : افراد مضطرب معمولاً نگران، ترسیده، مستعد نگرانی، عصبی، پرتنش و وحشت زده هستند. این مقیاس ترس‌های اختصاصی را اندازه نمی گیرد، اما معمولاً افراد نمره بالا ترس‌های اختصاصی و نیز اضطراب فراگیر دارند. افراد نمره پایین افرادی راحت و آرام هستند. این افراد معمولاً در مواردی که امور مطابق خواست آنها پیش نمی‌رود، ستیزه جویی نمی‌کنند.
N2: خشم و کینه ورزی : مقیاس خشم و کینه ورزی گرایش فرد به تجربه‌‌های خشم و حالت‌‌های وابسته به آن همچون احساس درماندگی و ناکامی را اندازه گیری می‌کند. این مقیاس آمادگی فرد به احساس خشم را اعم از اینکه بصورت آشکار بروز کرده یا به بطور نهفته در فرد باقی بماند، نشان می‌دهد. بروز کردن یا نکردن خشم به سطح نمره ی فرد در شاخص توافق بستگی دار. در هرصورت می بینیم که در افراد نا موافق معمولاً نمره این مقیاس هم بالا می‌رود. افراد نمره پایین افرادی راحت بوده و به آسانی دچار احساس خشم نمی‌شوند.
N3: افسردگی : این مقیاس تفاوت‌های بین فردی بهنجار را در تجربه کردن حالت افسردگی اندازه‌گیری می‌کند. افراد نمره بالا، مستعد احساس گناه، غم، ناامیدی و تنهایی هستند. آنها به راحتی نا امید و سرخورده می‌شوند. افراد نمره پایین به ندرت چنین احساساتی را تجربه می‌کنند، اما ضرورت ندارد که افراد سر زنده و سرخوشی باشند (چنین ویژگی معمولاً با برون گرایی هماهنگ است).
N4: هشیاری به خویشتن یا شرم : حالت‌‌های هیجانی شرم، خجالت و دستپاچگی ناشی از این حالت‌ها، رکن اساسی این مقیاس را می‌سازند. افراد هوشیار به خویشتن افرادی هستند که در موقعیت‌های بین فردی راحت نیستند، در سر بسر گذاشتن دیگران حساس بوده و مستعد احساس حقارت هستند. این افراد معمولاً خجالتی بوده و داری اضطراب اجتماعی (فنیک اشتاین، شییر و باس 1975)، در جمع‌‌های بزرگ، اما نه در رابطه‌ی تک به تک با افراد هستند. افراد نمره پایین ضرورت ندارد که در موقعیت‌های اجتماعی (مانند سخنرانی در برابر جمع) و مهارت‌های اجتماعی خوب باشند. به زبان ساده‌ای افراد در موقعیت‌های اجتماعی بر آشفته و مضطرب نیستند.
N5: تکانشوری : در آزمون NEO PI-R تکانشوری یعنی ناتوانی در کنترل کشش‌ها و هوس‌ها. سازندگان آزمون بر این فرض هستند که در این زمینه، میل و خواهش آنها (مانند غذا، سیگار و مالکیت چنان قوی است که فرد نمی‌تواند در برابر آنها مقاومت کند، ‌هر چند می‌داند که پس از رفع میل از کردار خود پشیمان خواهد شد. افراد نمره پایین معمولاً به راحتی می‌توانند در برابر چنین هوس‌هایی مقاومت کنند، جون ظرفیت بالایی از این تحمل دارند واژه ی تکانشی از سوی بسیار از نظریه پردازان به بسیاری از ویژگی‌ها نامرتبط با هم گفته شده است. در NEO PI-R تکانشوری را نباید به حالت‌‌های خودجوش، خطر پذیری، یا اتخاذ تصمیم‌گیری‌های سریع نسبت داد.
N6: آسیب پذیری از استرس : آخرین مقیاس N آسیب پذیری به استرس است. کسانی که در این مقیاس نمره بالایی می گیرند، این احساس را دارند که نمی‌توانند با استرس‌‌های روزمره انطباق مناسبی داشته باشند. پس در موقعیت‌های فوق العاده و استرس زا بطور اجباری به دیگران متوسل شده یا نامید و آشفته و پریشان می‌شوند. افراد نمره پایین این توانایی را در خویش می‌بینند که در رویارویی با موقعیت بغرنج خود را کنترل کنند.
E: مقیاس‌‌های برونگرایی
E1: صمیمیت : صمیمیت یکی از مقیاس‌های برونگرایی است که بیشترین ارتباط را باکیفیت رابطه ی بین فردی دارد افراد صمیمی و با محبت که ارتباط دوستانه‌تری بادیگران دارند، در این مقیاس نمره بالایی می‌آورند این افراد صادقانه دیگران را دوست دارند و به آسانی با دیگران مراوده و رفاقت برقرار می سازند. افراد نمره پایین ضرورتاً افرادی کینه توز و یا بدون احساس همدردی نیستند، بلکه آنها افرادی رسمی و محافظه کار بوده و مایلند با دیگران در فاصله ای نسبی قرارداشته باشند. صمیمیت یکی از مقیاس‌های E است که با شاخص توافق نزدیکترین نسبت را دارد، اما از احساس عاطفی نزدیک بودن با دیگران، متفاوت از آن است.
E2: جمع گرایی : دومین جنبه‌ی E جمع گرایی است (برتری دادن به همراهی با دیگران). افراد جمع گرا از بودن با دیگران لذت می برند و در هنگام بودن در جمع احساس شادمانی می‌کنند. افرادی دارای نمره پایین در این مقیاس ترجیح می‌دهند تنها باشند و حتی از بودن درجمع دیگران بطور آگاهانه و فعال می پرهیزند.
E3: قاطعیت : افراد دارای نمره بالا افرادی مسلط، با تحکم و از نظر اجتماعی پیشرو و پیشگام به شمار می‌آیند. آنها بدون تردید حرف می زنند و اغلب در گروه نقش رهبر را به عهده می گیرند افراد نمره پایین ترجیح می‌دهند که بجای قرار گرفتن در “متن” اجتماعات و مهمانی‌ها، در “زمینه‌ی” این موقعیت‌ها قرار داشته باشند و بیشتر علاقه‌مندند به جای سخنگو، شنونده باشند.
E4: جنب وجوش (فعالیت) : نمره ی بالا در این مقیاس در کسانی دیده می‌شود که دارای آهنگ سریع در حرکت‌ها هستند، آنها معمولاً پرانرژی بوده و همیشه مشغول فعالیت هستند. این افراد معمولاً زندگی پر تحرکتی دارند. افراد نمره پایین در این مقیاس دارای آهنگ حرکتی کندتر و آرامتری هستند; هرچند این افراد ضرورتاً انسان‌های تنبل و سهل انگاری به شمار نمی‌آیند.
E5: هیجان خواهی : افرادی دارای نمره ی بالا در این مقیاس کسانی مشتاق و حریص برای هیجان و تحریک هستند. این افراد رنگ‌های روشن و محیط‌‌های شلوغ را دوست دارند. مقیاس هیجان خواهی با برخی از جنبه‌‌های «حس جویی» که زوکرمن (1979) آنها را توصیه می‌کند، بسیار نزدیک است. افراد دارای نمره پایین احساس نیاز به هیجان نمی‌کنند و شیوه ای از زندگی را ترجیح می‌دهند که برای افراد دارای نمره بالا در این مقیاس کسل کننده است
E6: هیجان‌های مثبت : آخرین مقیاس E است که تمایل به تجربه‌ی هیجان‌های مثبت همچون شادی، لذت، عشق و هیجان را می‌سنجد. افرادی دارای نمره بالا در این مقیاس به راحتی می‌خندند. این افراد دارا