ﺷﺨﺼـﯿﺘﯽ ﻣﺘﻔﺎوت ، دو ﻣﺴﯿﺮ ﺑﻪ ﺳﻮی اﻟﮑﻠﯿﺴﻢ و ﺑﻄﻮر ﮐﻠﯽ ﺳﻮء ﻣﺼﺮف ﻣﻮاد را ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﻨـﺪ. ﻧﻈﺮﯾــه اﺻــﻠﯽ وی ﺑﯿــﺎن ﻣـﯽﮐﻨــﺪ ﮐــﻪ ﺗﻌﺎﻣــﻞ ﺳــﻪ ﻧﻈــﺎم ﻣﺴــﺘﻘﻞ ژﻧﺘﯿﮑــﯽ، ﻋﺼــﺒﯽ و زﯾﺴﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ در ﺳﯿﺴﺘﻢ اﻋﺼﺎب ﻣﺮﮐﺰی (ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﻓﻌـﺎلﺳـﺎزی رﻓﺘـﺎری، ﺑـﺎزداری رﻓﺘﺎری و ﻧﮕﻬﺪاری رﻓﺘﺎری)، زﻣﯿﻨه اﻟﮕﻮﻫﺎی ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑه ﻔﺮد ﭘﺎﺳـﺦ رﻓﺘـﺎری ﺑـﻪ ﺗﺠﺮﺑـﻪ ﻧـﻮ، ﭘﺎداش و ﺗﻨﺒﯿﻪ اﺳﺖ. اﯾﻦ اﻟﮕﻮﻫﺎی ﭘﺎﺳﺦ، ﻣﻮﺟﺐ اﺧﺘﻼل ﺷﺨﺼـﯿﺖ ﺑﻬﻨﺠـﺎر و ﺑـﻪ ﻫﻤـﺎن اﻧﺪازه اﯾﺠﺎد اﺧﺘﻼل ﺷﺨﺼﯿﺘﯽ و رﻓﺘﺎری، از ﺟﻤﻠﻪ اﻟﮑﻠﯿﺴﻢ و ﺳﺎﯾﺮ ﺳﻮءﻣﺼﺮف ﻫـﺎی ﻣـﻮاد ﻣﯽﺷﻮد(آداﻣﺰ و ﻫﻤﮑﺎران ، 2003).
بررسی اختلالات شخصیت و وابستگی به مواد به عنوان پیش بینی کننده جنایتکاری نشان داده است که اشخاص وابسته به مواد افیونی بیشتر مرتکب جرایم می شوند (کارلوس و همکاران به نقل از تی هونن، ایسوهانی، راساتن، تویرانن و مورینگ، 1997). همین گزارشها نشان داده اند که وابستگی به الکل و مواد رابط بین اختلالات روانی و جرم را تسهیل می کنند .
رﻓﺘﺎری ﮐﻪ در ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺗﻘﻮﯾﺖ درﯾﺎﻓﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ؛ ﺣﺘـﯽ در ﺷـﺮاﯾﻄﯽ ﮐـﻪ ﺗﻘﻮﯾـﺖ اداﻣـﻪ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﯿﺰ ﺗﮑﺮار ﻣﯽﺷﻮد و اﻓﺮاد در ﻣﯿﺰان اﯾﻦ ﺗﺪاوم رﻓﺘﺎری ﮐﻪ ﭘﺲ از ﻗﻄﻊ ﺗﻘﻮﯾﺖ وﺟﻮد دارد و «ﭘﺎداش واﺑﺴﺘﮕﯽ» ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺗﻔﺎوت دارﻧﺪ.
ﺟﻨﺒﻪﻫﺎی ﻣﻨﺸـﯽ ﺷﺨﺼﯿﺖ، ﻋﻠﯽ رﻏﻢ ﺳﺮﺷﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺗﻔﺎوت ﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در واﮐﻨﺶﻫﺎی ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ ﺧﻮدﮐـﺎر وﻋﺎدت ها اﺧﺘﺼﺎص دارد، ﺑﻪ ﺗﻔﺎوت ﻫﺎی ﻓﺮدی در ﺧﺼﻮص ﺧﻮداﻧﮕﺎره ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﻫﺪاف و ارزش ﻫﺎ ﻣﯽ ﭘﺮدازد.
ﭼﻨﯿﻦ ﺧﻮداﻧﮕـﺎره ﻫـﺎﯾﯽ ﻣـﯽﺗﻮاﻧﻨـﺪ ارزش و ﻣﻌﻨـﺎی ﻫﺮآﻧﭽـﻪ ﺗﺠﺮﺑـﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد را ﺗﻌﺮﯾﻒ ﮐﻨﻨﺪ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ از اﯾﻦ رﻫﮕﺬر ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ واﮐﻨﺶﻫـﺎی ﻫﯿﺠـﺎﻧﯽ را ﺗﻐﯿﯿـﺮ دﻫﻨﺪ. ﺑﺮاﺳﺎس ﺳﻪ ﺑُﻌﺪ ﻣﻨﺶ، ﻫﻢ دﯾﺪﮔﺎهﻫﺎی ﻋﻘﻼﻧﯽ در ﻣﻮرد ﻣﻮاﻧﻊ ﻓﺮدی و ﻏﯿﺮ ﻓـﺮدی را ﺷﺎﻣﻞ ﻣﯽﺷﻮد و ﻫﻢ دﯾﺪﮔﺎه ﻫﺎی ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ را در ﺑﺮ ﻣﯽ ﮔﯿﺮد (ﮐﻠﻮﻧﯿﻨﺠﺮ، 1991 به نقل از کاویانی ،1386).
ﺳﻮء ﻣﺼﺮف ﻣﻮاد ﻳﻜﻲ از ﻣﺸﻜﻼت ﺑﻬﺪاشت، اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و اﻗﺘﺼﺎدی ﻣﻬﻢ در ﺑﺴﻴﺎری از ﻛﺸﻮرﻫﺎﺳﺖ. ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﺪ ﻛﻪ اﻋﺘﻴﺎد ﺑﻪ ﻣﻮاد ﻣﺨﺪر ﭼﻨﺪ وﺟﻬﻲ ﻳﺎ ﭼﻨﺪ ﻋﺎﻣﻠﻲ اﺳﺖ و ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ رواﻧﻲ، اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ، ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ و ژﻧﺘﻴﻜﻲ در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ دﺧﻴﻞ هستند. اﻋﺘﻴﺎد ﻧﻮﻋﻲ آﺳﻴﺐ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ رﻳﺸﻪ در ﻣﺤﺮوﻣﻴﺖ ﻫﺎی ﻣﺰﻣﻦ و ﻃﺮد ﺷﺪﮔﻲ اﻓﺮاد و ﮔﺮوه ﻫﺎی ﺧﺎص در ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﺨﺘﻠﻒ دارد و ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎی زﻳﺎدی را ﺑـﻪ ﺟﻮاﻣﻊ ﺗﺤﻤﻴﻞ ﻣﻲ ﻛﻨــﺪ. دﻻﻳـــﻞ ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﺑـــﺮای ﮔﺮاﻳﺶ ﺑﻪ ﻣﻮاد ﻣﺨﺪر وﺟﻮد دارد. ﺑﺮﺧﻲ اﻓﺮاد ﺑﺮای ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪن در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻣﻮاد ﻣﻲ روﻧﺪ و ﺑﺮﺧﻲ دیگر ﺳﻌﻲ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﺧﻮد را رﺷﺪ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺗﺮ و ﺑﺰرﮔﺘﺮ ﺟﻠﻮه دﻫﻨﺪ.
در این پژوهش از بین عواملی که به طور مستقیم و غیر مستقیم می توانند در بزهکاری نقش مستقیم و غیر مستقیم داشته باشند، ویژگی های شخصیتی را انتخاب کردیم. هدف از انتخاب این متغیر این بود که نوجوانان با توجه به شناسایی ویژگی های شخصیتی خود و همچنین تفکیک این ویژگی ها خصوصیات خود را بهتر بشناسند و از همه مهمتر اینکه تفاوت های شخصیتی بین خود و افراد بزهکاررا بهتر شناسایی کنند.با توجه به مطالب ارائه شده در این پژوهش ما به دنبال پاسخگویی به این سؤالات می باشیم که آیا بین ویژگی های شخصیتی افراد بزهکار و غیر بزهکار تفاوت وجود دارد؟ و اینکه نقش کدام یک از مؤلفه های ویژگی های شخصیتی در بزهکاران و غیر بزهکاران مؤثرتر است؟ علاوه بر این نقش ویژگی های دموگرافیک تحصیلات و جنسیت در هر یک از سه متغیر ذکر شده چگونه است؟

اهداف و ضرورت پژوهش:
بزهکاری پدیده ای طبیعی و ذاتی نیست و هیچ نوجوان و جوان بزهکاری از هنگام تولد مجرم به دنیا نمی آید؛ بلکه عوامل متعدد و گوناگونی او را به سوی ارتکاب به جرم و بزه سوق می دهد.
یکی از مسائل و مشکلات بغرنج جوامع امروز که توجه بسیاری از روان شناسان و جامعه شناسان و حقوقدانان را به خود جلب کرده است؛مسئله رواج بزهکاری در بین نوجوانان و جوانان است(فرجاد 1383).
علت بزهکاری معمولاً علت واحدی نیست؛ بلکه چندین علت دست به دست یکدیگر داده و باعث بروز بزه در افراد می شوند. علل مهمی که می توان نسبت به سایر عوامل اساسی تر تشخیص داد شامل عوامل اجتماعی، اقتصادی، روابط والدین و نوجوانان می شود. جامعه شناسان به عوامل مستقیم و غیر مستقیم محیط و تراکم جمعیت، وضع سکونت، آلودگی هوا و… توجه کرده اند. نقش شرایط اجتماعی وتعارضاتی که در چارچوب آن به وقوع می پیوندد امکان ناپذیر است به همین دلیل نمی توان بزهکاری را تنها براساس عوامل اجتماعی بررسی کرد.
بررسی ها نشان می دهد که اگر در جامعه ای ثبات و پایداری اجتماعی وجود نداشته باشدو جامعه در شرایط دشواری چون شورش، جنگ یا انقلاب باشد و پاره ای از شرایط غیر عادی و ناسازگاری عمومی در جامعه رواج داشته باشد، میزان بزهکاری رو به افزایش می گذارد و به عکس هر قدر جامعه به سوی پایداری سوق داده شود، میزان بزهکاری کاهش پیدا می کند( یوسف کریمی، روان شناسی اجتماعی).
اگر پدر و مادر نسبت به کارهای خلاف فرزندانشان بی توجه و بی تفاوت باشند، بدون شک زمینه ای برای ارتکاب خطاهای بزرگ فراهم می آورند ؛به عبارت دیگر چنانچه با عادات ناپسند و ضد اخلاقی کودکان در همان بدو امر برخورد درست و اصولی نشود؛ در دوران نوجوانی که آنان با بحران های شدید روحی، روانی و اجتماعی روبرو هستند، تغییر شکل خواهند یافت و خود را به صورت انواع بزهکار محیط، انحرافات اخلاقی، کمبودهای اجتماعی، اعتیادهای خانمان سوز و …… نشان خواهند داد.
با توجه به اینکه ارتباطات نوجوان و جوانان با اجتماع بیشتر از کودکان است و درصدد کسب تجربه های جدیدتری برمی آیند لذا مشخص ساختن مرز خوبی و بدی ، صداقت و ریاکاری، درستی و خلاف، ارزش و ضد ارزش ، اهمیت فوق العاده ای پیدا می کند ( ماندانا سلحشور، روزنامه اعتماد).
بروز و ارتکاب رفتارهای بزهکارانه از سوی نوجوانان در فعالیت ها و ابعاد گوناگون زندگی ایشان، اعم از اجتماعی، تحصیلی، شغلی، روحی و روانی و … اخلال ایجاد می کند. بیش از پیش اهمیت این حقیقت به ذهن تداعی می گردد که شناخت اوصاف و ویژگی های شخصیتی گروه نوجوان جامعه می تواند به نحو آشکاری به برقراری امنیت و سلامت روانی اجتماعی در فضای زندگی این گروه، در سطح کلان به فضای نظام اجتماعی کمک نماید.
بدیهی است ویژگی های شخصیتی موضوعی است که به صورت مستقیم و غیر مستقیم افراد مختلف بخصوص بزهکار و غیر بزهکار را تحت تأثیر قرار می دهد. بر همین اساس شناسایی عوامل مؤثر و مرتبط با آن امری ضروری می باشد. بنابراین بررسی مقایسه ویژگی های شخصیتی افراد بزهکار با غیر بزهکار نیز گامی در همین راستا است و می تواند به مسئولین کشوری، مراکز اصلاح و تربیت و…. کمک کند تا در برنامه ریزی و کاهش و شناسایی عوامل پیش بینی کننده بزهکاری از نتایج آن استفاده نمایند و در واقع راه هایی بیابند تا سلامت جامعه را بهبود بخشند ،بر این اساس می توان به ضرورت و اهمیت اجرای این تحقیق پی برد.

اهداف تحقیق :
هدف کلی:
مقایسه ویژگی های شخصتی بزهکاران در شهرستان ماهشهرو همچنین نقش تعدیل¬کنندگی جنسیت، تحصیلات و……… آن¬ها.

فرضیه تحقیق:
بین ویژگی های شخصیتی افراد بزهکار و غیر بزهکار تفاوت معناداری وجود دارد.

تعریف مفهومی و عملیاتی متغیر ها:
تعریف مفهومی:
ویژگی های شخصیتی:
خصیصه‌های عمومی پایه‌های اصلی شخصیت را شکل می‌دهند. این ویژگی‌های مرکزی، هر چند از نظر نفوذ و اقتدار ویژگی‌های اصلی نیستند؛ اما خصیصه‌های عمده‌ای هستند که ممکن است برای توصیف یک فرد دیگر به کار آیند. عبارت‌هایی چون هوشمند، امین، کمرو و مضطرب نمونه‌هایی از ویژگی‌های مرکزی هستند . از نظر آیزنگ منظور از ویژگی های شخصیتی ویژگی های غالب افراد در هر یک از مؤلفه های :اعتیاد ،جرم جویی، روان نژند گرایی ، روان پریش گرایی ، برون گرایی و درون گرایی می باشد(به نقل از کاویانی،1381).

بزهکاری یا جرم:
اقدام به عملی که بر خلاف موازین ، مقررات ، قوانین و معیارهای ارزش فرهنگی هر جامعه باشند در آن جامعه “بزهکاری” یا “جرم” تلقی می گردد و کسانی که مرتکب چنین اعمال خلاف می گردند “مجرم” یا “بزهکار” نامیده می شوند. در برخی موارد می توان آنها را افراد قانون شکن شمرد؛ یعنی کسانی که از قانون تبعیت و پیروی نمی کنند یا چگونگی وضع قانون را نمی شناسند و یا به اصالت وضع قوانین معتقد نیستند(فرجاد، 1383).

غیر بزهکار:
به نوجوانان زیر 18 سال که به لحاظ اخلاقی و حقوقی و روانی مشکلی برای خود وجامعه ایجاد نکرده باشند.
درون گرایی: رفتاری است که با دیدگاه درونی ذهنی همراه بوده و فرد درون گرا آمادگی بیشتری برای خودداری و تسلط بر نفس از خود نشان می‌دهد. این افراد کمتر تمایل به حضور در جمع را دارند و بیشتر دقت خود را به مطالعه و فعالیت های ذهنی انفرادی می‌گذرانند(آیزنگ ـ ۱۹۴۷).
برون گرایی: رفتاری است که با دیدگاه عینی و خارجی مشخص شده و با فعالیت عملی بالاتری همراه است، افراد برون‌گرا از آمادگی کمتری برای تسلط بر نفس خویش برخوردارند(آیزنگ ـ ۱۹۴۷).
روان پریش گرایی: به معنای وضعیت روانی غیرطبیعی است و اصطلاحی است که در روان‌ پزشکی برای حالتی روانی به کار می‌رود که اغلب به صورت از دست دادن تماس با واقعیت توصیف می‌شود. سایکوز به انواع جدی اختلالات روانی اطلاق می‌شود که در طول آن‌ها بیمار ممکن است دچار توهم و هذیان شود(آزاد،1382).
روان نژند گرایی: نوروز یا روان‌نژندی در روان‌شناسی، نوعی سراسیمگی است که از پایه و اساس کالبد شناسانه‌ای ندارد. به عبارتی دیگر روان‌نژندی نوعی بیماری روانی یا رفتاری است که اساس عضوی ندارد(آزاد،1382).

جرم جویی:
تعریف قانونی ورسمی جرم، بیانگر این نکته است که آنچه را دولت جرم بشناسد ، جرم است. بدین ترتیب، این تعریف عملی را جرم محسوب می دارد که در قوانین جزایی بدان اشاره شده و در قالب تعیین کیفری خاص در ازای آن، مشمول ضمانت اجراهای دولتی قرار گرفته است (داگلاس و هنیز ، 1383: 55).
اعتیاد: یک بیماری اصلی، مزمن و عصبی است که در اثر عوامل ژنتیکی، فیزیولوژیک و اجتماعی رشد و بروز پیدا می‌کند به طوری که وجه مشخصه‌ی این بیماری اختلال در کنترل انجام عملی و یا احساس اجبار در انجام یک عمل مشخص با وجود آگاهی نسبت به عواقب خطرناک آن باشد .
اعتیاد پاسخ فیزیولوژیک بدن است به مصرف مکرر مواد اعتیادآور . این وابستگی از طرفی باعث تسکین و آرامش موقت و گاهی سبب تحریک و نشاط گذرا برای فرد می‌گردد و از طرف دیگر بعد از اتمام این اثرات سبب جستجوی فرد برای یافتن مجدد ماده و وابستگی مداوم به آن می‌شود. در این حالت فرد هم از لحاظ جسمی و هم از لحاظ روانی به ماده مخدر وابستگی پیدا می‌کند و مجبور است به تدریج مقدار ماده مصرفی را افزایش دهد.

تعریف عملیاتی متغیرها:
ویژگی های شخصیتی: نمره ای که آزمودنی ها از پرسشنامه ویژگی های شخصیتی آیزنگ(EPQ-R) کسب می کنند.
بزهکاری: منظور از بزهکاران گروهی از افراد زیر هیجده سال می باشند که در نمونه مورد مطالعه مورد استفاده قرار گرفته می شوند.
غیر بزهکار: منظور از غیر بزهکاران گروهی از دانش آموزان زیر هیجده سال در مدارس سطح شهر ماهشهر می باشند که مشغول به تحصیل می باشند.
درون گرایی: نمره ای که آزمودنی ها از پرسشنامه ویژگی های شخصیتی آیزنگ(EPQ-R) کسب می کنند.
برون گرایی: نمره ای که آزمودنی ها از پرسشنامه ویژگی های شخصیتی آیزنگ(مقیاس برون گرایی) کسب می کنند.
روان‌پریش گرایی: نمره ای که آزمودنی ها از پرسشنامه ویژگی های شخصیتی آیزنگ(مقایسه روان پریش گرایی) کسب می کنند.
روان نژند گرایی: نمره ای که آزمودنی ها از پرسشنامه ویژگی های شخصیتی آیزنگ(مقیاس روان نژند گرایی ) کسب می کنند.
جرم جویی: نمره ای که آزمودنی ها از پرسشنامه ویژگی های شخصیتی آیزنگ(مقیاس جرم جویی ) کسب می کنند.
اعتیاد: نمره ای که آزمودنی ها از پرسشنامه ویژگی های شخصیتی آیزنگ(مقیاس اعتیاد) کسب می‌کنند.

فصل دوم
پیشینه پژوهش

مقدمه
در این فصل پژوهشگر در آغاز به ذکر مبانی نظری تحقیق می پردازد به این معنی که به تشریح متغیرهای مستقل و وابسته تحقیق و مدل های مربوط به آنها اشاره می کند و پس از آن تحقیقات انجام شده مرتبط با موضوع در ایران و جهان مورد بحث و بررسی قرار می گیرد.

مبانی نظری شخصیت
تعاریف شخصیت:
مسئله تعریف شخصیت یک مشکل عمده است و در خلال سال‏‏ها تعاریف مختلفی از شخصیت ارایه شده است. آلپورت توانست حدود 50 معنا را برای این اصطلاح مطرح کند. تحلیل آلپورت منطبق با تاریخ مفهوم شخصیت بود که با اصطلاح به نقاب آغاز شد این اصطلاح به نقاب که ابتدا در نمایشنامه‏‏های یونان قدیم به کار برده می‏شد ،اشاره داشت و مضامین مختلف آن در زمینه‏‏های مختلفی مانند:الهیات، فلسفه، جامعه شناسی، زبان شناسی و روان شناسی راه یافت (شولتز و شولتز، 1381). دامنه ی تعاریف موجود از فرآیند های درونی ارگانیسم تا رفتارهای مشهود ناشی از تعامل افراد در نوسان است. نظری اجمالی به تعاریف شخصیت نشان می دهد که تمام معانی شخصیت را نمی توان در یک نظریه ی خاص یافت؛ بلکه در حقیقت تعریف شخصیت بستگی به نوع نظریه هر دانشمند دارد. برای مثال وارن شخصیت را مجموع خصوصیات