ا احاطه شده واز طرف شرق ساحل دریاچه ارومیه می¬باشد.
متوسط بارش سالانه برای 12 سال در ایستگاه سینوپتیک سلماس 7/241 میلی متر می¬باشد. کمترین مقدار بارش برای مرداد ماه و بیشترین مقدار برای اردیبهشت ماه است. و بیشترین دمای متوسط به دست آمده از منطقه 8/24 درجه سانتی گراد و کمترین مقدار آن 5/2- می¬باشد.
مقدار بارش و مقدار دما تعیین کننده نوع آب و هوای یک منطقه می¬باشد. مهمترین مزیت منحنی رسم شده سهل بودن و قابل درک کردن مطلب می¬باشد. در منحنی¬های فصل هواشناسی سعی شده است آب و هوای منطقه بطور کامل شرح داده شود.

1-4-1 نمودارهای اقلیمی
منحنی آمبروترمیک: (Embrothermic) ﻣﻨﺤﻨﻲآﻣﺒﺮوﺗﺮﻣﻴﻚﺗﻮﺳﻂﮔﻮﺳﻦاﺑﻼغﺷﺪهاﺳﺖ. اﻳﻦﻣﻨﺤﻨﻲﺑﺮایﻧﻤﺎﻳﺶﺗﻐﻴﻴﺮاتﻣﺎﻫﺎﻧﻪدﻣﺎﻧﺴﺒﺖ به ﺗﻐﻴﻴﺮاتﻣﺎﻫﺎﻧﻪﺑﺎرﻧﺪﮔﻲدرﻃﻮلﺳﺎلﻣﻮردﻣﻘﺎﻳﺴﻪﻗﺮارﻣﻲ¬ﮔﻴﺮد. دراﻳﻦﻧﻤﻮدارﻣﻘﻴﺎساﻧﺘﺨﺎﺑﻲﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ¬ایاﺳﺖﻛﻪﻋﺪدﻣﺮﺑﻮطﺑﻪﺗﻘﺴﻴﻤﺎتﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ (ﺑﺮﺣﺴﺐﻣﻴﻠﻲﻣﺘﺮ) دوﺑﺮاﺑﺮﻋﺪدﻣﺮﺑﻮطﺑﻪدرﺟﻪ ﺣﺮارت (ﺑﺮﺣﺴﺐﺳﺎﻧﺘﻲﮔﺮاد) اﺳﺖ. ﺑﺎاﻧﺘﺨﺎباﻳﻦﻣﻘﻴﺎساﻣﻜﺎنﻣﺸﺨﺺﻛﺮدنﻣﺎه¬ﻫﺎیﺧﺸﻚرا ﻫﻨﮕﺎﻣﻲﻛﻪبارشﻛﻤﺘﺮازدو برابر دمااﺳﺖ،ﻳﻌﻨﻲﻣﻮﻗﻌﻲﻛﻪدﻣﺎدرﺑﺎﻻیﻣﻨﺤﻨﻲﺑﺎرﻧﺪﮔﻲﻗﺮارداردﻣﻴﺴﺮﻣﻲ¬ﺷﻮد. اﻫﻤﻴﺖ اینروشﻏﻴﺮﻗﺎﺑﻞﭘﺮﻫﻴﺰاﺳﺖﭼﻮنﺑﻪﺟﺎیدوﻧﻤﻮدارﻳﻚﻧﻤﻮداررﺳﻢ می¬شود،ﻫﻤﭽﻨﻴﻦآﮔﺎﻫﻲ ﺟﺪﻳﺪیازﺧﺸﻜﻲﻣﻴﺴﺮﻣﻲﻛﻨﺪ. اﻳﻦﻧﻤﻮدار ﺑﺮایﻧﻮاﺣﻲﻣﻌﺘﺪلﺟﺎﻳﻲﻛﻪ ﺑﺎران¬ﻫﺎ درﺣﺪﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦﻫﺴﺘﻨﺪ ﻣﻨﺎﺳﺐﻣﻲﺑﺎﺷﺪ (ﺧﺎﻟﺪی،1375).
منحنی آمبروترمیک رسم شده برای ایستگاه هواشناسی سلماس نشان می¬دهد که ماههای خشک در منطقه شامل شهریور، مرداد، تیر، اسفند می¬باشد و بقیه ماهها جزو ماههای تر برای منطقه محسوب می¬شود.

شکل 1-3: منحنی آمبروتیک برای ایستگاه هواشناسی شهرستان سلماس برای دوره 12 ساله (1380-1391)
1-4-2 تغییرات دما
دما یک عنصر مهم جوی است که بسیاری از فعالیت¬های روزانه ما را تنظیم می¬کند و تغییرات آن باعث تغییردر شرایط زندگی می¬شود. همچنین پارامتر مهمی برای بررسی وضعیت هوا و مطالعات آب و هوائی می¬باشد.همانگونه که برای ما در طول روز محسوس است و ثبت دماها نشان می¬دهد دمای هوا دارای تغییرات روزانه است. این دما توسط تابش فرودی خورشید و تابش خروجی زمین کنترل می¬شود. هنگامیکه تابش ورودی خورشید بیش از تابش خروجی زمین می¬شود، دما افزایش می¬یابد و در هنگامی که این وضعیت معکوس می¬شود دما کاهش می¬یابد. در اوایل صبح (هنگام طلوع خورشید) حداقل دمای روزانه و در ساعت¬های حدود30/2 تا 3 بعدازظهر حداکثر دما اتفاق می¬افتد. اما عکس العمل انسان¬ها نسبت به گرمای محیط تنها به دمای هوا بستگی ندارد بلکه ثابت شده است که دمای هوا، رطوبت، تابش و جریان هوا باهم و در کنار یکدیگر، شرایط حرارتی محیط را شکل می-دهند.(علیجانی ، 1376).دما با واحد سانتی گراد بیان می¬شود.

جدول 1-1: تغییرات ماهانه دما برای ایستگاه هواشناسی شهرستان سلماس در دوره 12 سال (1380-1391)
تغییرات دما فروردین اردیبهشت خرداد تیر مرداد شهریور مهر آبان آذر دی بهمن اسفند
میانگین حداکثر درجه حرارت 16.6 22 27.0 30.6 32.0 28.5 22.4 14.0 6.5 2.5 4.0 9.6
میانگین حداقل درجه حرارت 1.8 6.6 11.0 15.8 16.7 13.3 7.7 2.8 -3.0 -7.4 -6 1.8
میانگین درجه حرارت متوسط 9.1 13.8 19.4 23.3 24.8 20.9 15.5 8.2 1.5 -2.5 -0.8 4.1

شکل 1-4: تغییرات درجه حرارت ماهانه هوا برای ایستگاه هواشناسی شهرستان سلماس در دوره 12ساله(1380-1391)

1-4-3 تغییرات رطوبت
تغییرات شبانه روزی رطوبت نسبی برعکس تغییرات شبانه روزی درجه حرارت است. ماکزیمم آن کمی قبل از طلوع آفتاب و مینیمم آن در حدود ساعت 2 بعد از ظهر است. تغییرات سالانه رطوبت نسبی منظم نیست و نسبت به موقعیت منطقه تغییر می‌کند. رطوبت نسبی نسبت به ارتفاع نیز کاملا نامنظم است و نمی‌توان قاعده خاصی برای آن بیان کرد. بطوری که ممکن است در اطراف یک ابر رطوبت نسبی صد در صد باشد و در فاصله کمی از آن خیلی کمتر از این مقدار باشد.

جدول 1-2: تغییرات رطوبت نسبی ماهانه هوا برای ایستگاه هواشناسی شهرستان سلماس در دوره 12ساله(1380-1391)
رطوبت نسبی فروردین اردیبهشت خرداد تیر مرداد شهریور مهر آبان آذر دی بهمن اسفند
حداکثر رطوبت نسبی 77 80 76 65 58 66 76 88 88 89 87 87
متوسط رطوبت نسبی 55 62 51 45 42 48 53 67 73 74 73 65
حداقل رطوبت نسبی 34 36 27 26 22 25 30 44 57 56 55 39

شکل 1-5: تغییرات رطوبت نسبی ماهانه برای ایستگاه هواشناسی سلماس در دوره 12 سال (1380-1391)
1-4-4 بارش
در اندازه گیری بارندگی، ارتفاع آب حاصل از انواع مختلف بارندگی به میلی متر یا اینچ در یک سطح افقی اندازه گیری شده که می¬تواند در سطوح مختلف جذب شده و حجم آب باریده شده معلوم گردد. از آنجایی که اندازه گیری بارندگی در سطحی بسیار کوچک صورت گرفته و سپس برای سطوح وسیعی تعمیم داده می¬شود لذا باید در انتخاب محل مناسب اندازه گیری¬ها نهایت دقت را اعمال کرده و از وسایلی استفاده نمود که کاملاً دقیق و استاندارد بوده و تعداد ایستگاه¬ها نیز کافی باشند.
باران سنج¬ها اغلب ساده بوده و هزینه تهیه آنها کم است و می¬تواند به آسانی مورد بهره¬برداری قرار گیرد. فاصله زمانی دو اندازه¬گیری ممکن است چند ساعت و یا چند ماه باشد که بستگی به اهمیت ایستگاه و سادگی دسترسی به آن دارد. باران سنج¬ها می¬توانند برای میزان سنجش برف نیز استفاده شوند علاوه بر این¬ها تجهیزات دیگری نیز وجود دارد .

جدول 1-3: میانگین بارش ماهانه برای ایستگاه هواشناسی شهرستان سلماس در دوره 12ساله (1380-1391)
بارش فروردین اردیبهشت خرداد تیر مرداد شهریور مهر آبان آذر دی بهمن اسفند
میانگین 12 سال 36 48.3 26 11.3 7 11.5 8.6 34 13.5 7.6 16.2 22.8

شکل 1-6: میانگین بارش ماهیانه در ایستگاه سلماس برای یک دوره 12 ساله (1380- 1391)

جدول 1-4: میانگین بارش سالانه در ایستگاه سلماس برای دوره 12 ساله (1380-1391)
1391 1390 1389 1388 1387 1386 1385 1384 1383 1382 1381 1380 سال
26.4 17.7 26.4 29.5 14.2 19.6 21.9 14.5 17.3 23.6 22.6 12.9 میانگین 12 ساله بارش

شکل 1-7: میانگین بارش سالانه در دوره 12 ساله (1380- 1391)

1-5 وضعیت اجتماعی منطقه سلماس
بیشتر مردم منطقه ترک زبانند و دین آنها اسلام (تشیع) است و شماری از روستاها نیز کرد نشین¬اند و دین آنها اسلام (تسنن) است. بیشتر مردم منطقه از راه دامداری، کشاورزی، قالیبافی و خرید و فروش امرار معاش می¬کنند.
1-6 زمین ریخت شناسی منطقه
از دیدگاه ریخت شناختی نزدیک به یک پنجم دشت سلماس و دشت خوی در بخش شرقی و شمال شرقی با نهشته¬های کواترنر پوشیده شده است. ارتفاع در پائین¬ترین بخش دشت سلماس و در حاشیه دریاچه ارومیه، 1275 متر از سطح دریا است.
در منطقه بررسی شده، به طور کلی از شرق به غرب بر ارتفاعات منطقه افزوده می¬شود. بلندترین نقطه در بلندی¬های شمال چهار ستون کوههای کومیدلو وبرلوک 3069 متر و در ارتفاعات جنوبی در کوه اوغام 2731 متر و در کوه یونجه لیق 2565 متر از سطح دریا است. رخنمون¬های منطقه را سنگ¬های با ترکیب و دیرینگی¬های گوناگون پدید آمده است که به طور عمده در برگیرنده سنگ¬های آذرین، رسوبی و دگرگونی از زمان پرکامبرین تا عهد حاضر است. از این رو پایداری و فرسایش آنها در برابر عوامل زمین شناختی گوناگون یکسان نیست ولی به طور کلی نهشته¬های وابسته به زمان ترسیر، فرسایش بیشتری را نسبت به بقیه نشان داده و بیشتر بخش¬های کم ارتفاع منطقه را ساخته¬اند، طوریکه دره¬های پایدار شده در این نواحی بسیار ژرف و تنگ¬اند.
از رودخانه¬های مهم منطقه، قطور را می¬توان نام برد که از کشور ترکیه سرچشمه گرفته و وارد کشور ایران می¬شود. این رودخانه پس از گذر از شهرستان خوی در مسیر جریان در مرکان به رودخانه ارس می¬پیوندد زولا چای، دریک چای و دیر علی چای از رودخانه¬های مهم منطقه است که از ارتفاعات مشرف به منطقه سرچشمه می¬گیرند و پس از آبیاری دشت سلماس به دریاچه ارومیه می¬پیوندد. در سالهای اخیر با احداث سد بتنی بر روی رودخانه زولا چای در 15 کیلومتری جنوب غرب شهرستان سلماس زده شده است. مهمترین جاده¬های مواصلاتی منطقه جاده-های اسفالته سلماس- تبریز، ارومیه- سلماس و سلماس- خوی است. همچنین جاده¬های اسفالته، شوسه و خاکی فراوانی بخش¬ها و آبادیهای منطقه را به همدیگر وصل می¬کند افزون بر آن جاده¬های زیادی نیز بطرف نوار مرزی با ترکیه ساخته شده است. راه آهن تبریز- سلماس- ترکیه در شمال دشت سلماس از مسیر رودخانه قطور به کشور ترکیه می¬رسد.

شکل 1-8: نقشه زمین شناسی منطقه مورد مطالعه

1-6-1 بررسی های پیشین منطقه
ناحیه بررسی شده در شمال غربی ایران جای دارد و با توجه به تقسیمات واحدهای ساختمانی- رسوبی ایران (اشتوکلین 1968)، این ناحیه بخشی از کمر بند دگرگونی و افیولیتی زون سنندج- سیرجان دانسته شده است.
م.ح.نبوی( 1355) این منطقه را نیز به عنوان زون خوی- مهاباد از زون البرز- آذربایجان تفکیک کرده است.
افتخارنژاد (1359) بر اساس وضعیت ساختمانی و رخساره¬ای این ناحیه را بخشی از زون آمیزه رنگین و افیولیتی معرفی نموده است.
اشتامپلی(1978) این منطقه را جزوء گودال ولکانو مولاس ایران مرکزی قرار داده است این گودال که در آن حوضه سنوزوئیک گسترش زیاد دارد و با آتشفشانی ترسیر به نسبت شدید و وجود بلوک¬هایی که همسانی به البرز دارند مشخص شده است.
علوی (1991) به پایه سری¬های ماگمایی، این ناحیه را جزء زون ماگمایی ارومیه- دختر و مجموعه ماگمایی البرز نامگذاری کرده است و مرز این دو مجموعه ماگمایی را زمین و در حاصل از برخورد آنها می¬داند به هر حال بخش عمده برونزادهای منطقه را سنگ¬های دگرگونه و ملانژهای مختلفی از سنگ¬های دیاباز الترابازیک، رادیولاریف شیل-های فلیش گونه، سنگ آهک¬های پلاژیک و مواد آذر آوری پدید می¬آورد.
به باور اشتوکلین (1974)، افیولیت¬های این منطقه با ملانژهای حلقوی ایران مرکزی همسانی چشمگیری دارد.
1-6-2 چینه شناسی
کهن¬ترین سنگ¬های رخنمون یافته در منطقه شامل مجموعه¬ای سنگ¬های دگرگونه است که درجه دگرگونی آنها در حد رخساره شیست سبز تا آمفیبولیت است ولی سن آنها به درستی شناخته نیست. سنگ¬های کم دگرگونه سازند کهر با همبری گسله بر روی مجموعه یاد شده جای گرفته است. نهشته¬های متعلق به کامبرین در برگیرنده سازندهای باروت، زاگون، لالون و میلا است. که در نیمه جنوبی ورقه گسترش دارند. سنگ¬های زمان پرمین نیز در منطقه با وسعت و ضخامت قابل توجهی رخنمون دارند که بطور دگر شیب بر روی سازند میلا و یا توسط گسل-های تراستی بر روی سنگ¬های گوناگون جای گرفته¬اند واحدهای متعلق به کرتاسه در برگیرنده شیل و ماسه سنگ آهک است که درجه دگرگونی ضعیفی را متحمل شده¬اند. بخش گسترده از منطقه نیز بویژه نیمه شمالی، را ملانژ افیولیتی تشکیل داده که شامل مجموعه¬ای از سنگهای آذرین و رسوبی دگرگون شده در حد رخساره شیست سبز است.
واحدهای میوسن در منطقه بطور پیشرونده و با دگرشیبی زاویه¬دار روی واحدهای قدیمی را می¬پوشانند که در برگیرنده ماسه، گنگلومرا، شیل و مارن با عدسی¬هایی از سنگ آهک و گچ است. گنگلومرای پلیوسن نیز به طور دگرشیب روی مجموعه های یاد شده را پوشانده است و سرانجام همه واحدهای یاده شده توسط گدازه¬ها و سنگ-های آذر آواری حاصله از فعالیت آتشفشانی کواترنر و آبرفت¬های متعلق به این دوره بطور افقی پوشیده می¬شوند که ردیف واحدهای سنگ چینه¬ای عبارتند از:
1-6-3 مجموعه دگرگونی با سن ناشناخته
مجموعه¬ای از سنگ¬های آتشفشانی – رسوبی و توده¬های نفوذی با ترکیب گرانیت و دیوریت، دگرگونه در حد شیست سبز تا آمفیبولیت و با سن ناشناخته در نیمه جنوبی ورقه گسترش دارد که در مسیر جاده سلماس – ارومیه و جاده سرو نهشته¬های کربناته پرمین با همبری گسله تراستی، بخش بالایی آنها را پوشانده است در زیر این سنگ-ها به ترتیب سن به بحث گذاشته می¬شود. با توجه به موقعیت این دگرگونه¬ها در شمال غرب کشور که همواره در زیر واحد کربناته پرمین جای دارند (غالبا همبری گسله) و با مقایسه با واحدهای مشابه در کشور همجوار ترکیه شاید بتوان سن پرکامبرین پالئوزوئیک (قبل از پرمین) را برای واحدهای زیر پیشنهاد کرد.
1-6-3-1Mtmt:این واحد در برگیرنده مجموعه¬ای از سنگ¬های متامورف، در برگیرنده متاولکانیک، متابازالت، شیست، آمفیبولیت، گنیس و مرمر است که با ضخامت چند صد متر در جنوب شرقی نقشه گسترش دارد که توسط توده¬های نفوذی با اشکال گوناگون قطع شده¬اند.
1-6-3-2 Mtr: مجموعه¬ای سنگ¬های دیوریت، ریوداسیت، توف¬های اسیدی و کواترنر، پورفیری دگرگون شده است که درون آن لایه¬هایی از سنگ آهک¬های کرستالین و شیست نیز دیده می¬شود. بیشترین رخنمون¬های این مجموعه را در نیمه جنوبی ورقه می¬توان دید.
1-6-3-3Mtgn:بطور عمده شامل گنیس به همراه سنگ¬های دگرگونی شیست و آمفیبولیت است که رنگ عمومی روشن¬تری نسبت به واحدهای دیگر دارد. این واحد با ضخامت متغییر بخش بالایی مجموعه شیستی Mtshرا شامل می¬گردد که دارای لایه بندی متوسط تا ضخیمی را دارا هستند.
1-6-3-4 Mtrsh: این واحد با ضخامتی حدود 400 متر در شمال روستای دریک واقع در غرب منطقه به طور همشیب بر روی واحد Mtrجای گرفته که شامل تناوبی از متاریولیت و شیست¬های گوناگون و