(91-1381)
سالانه زمستان پاییز تابستان بهار اسفند بهمن دی آذر آبان مهر شهریور مرداد تیر خرداد اردیبهشت فروردین
78 77 80 77 78 76 77 80 79 81 77 1381
76 75 79 74 74 71 75 80 79 80 79 78 71 74 71 76 76 1382
74 75 77 72 73 72 75 77 79 77 74 75 71 71 74 74 72 1383
76 75 76 74 78 81 72 73 78 76 73 78 73 72 75 81 78 1384
76 75 79 76 75 81 72 73 78 75 74 87 77 77 76 71 78 1385
76 77 76 77 76 76 77 77 76 78 73 77 74 80 76 79 74 1386
75 73 77 74 75 70 77 73 76 77 77 78 70 74 74 78 72 1387
74 75 75 70 76 73 78 75 78 74 73 71 67 72 70 81 78 1388
74 72 74 73 76 68 76 73 79 76 68 69 71 80 68 78 81 1389
74 77 77 71 72 76 78 76 77 77 77 77 70 73 72 73 69 1390
77 78 80 77 74 79 80 75 81 80 77 80 72 79 73 72 76 1391
76 77 78 76 74 77 78 75 79 79 76 78 72 77 73 75 75 میانگین
ماخذ: سالنامه آماری استان مازندران :44:1391
3

3-2- جغرافیای انسانی
3-2-1- جمعیت
طبق آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن که در آبان 1390صورت گرفته، شهرستان ساری دارای478399 نفر بوده که از این تعداد 299790 نفر در نقاط شهری و 178924نفر درنقاط روستایی ساکن بوده اند که در کل 56/15درصد از جمعیت ساکن در استان را در خود جای داده است .تراکم جمعیت در این شهرستان 147 نفر در کیلومتر مربع می باشد که از تراکم استان بیشتر بوده است. این شهرستان که طی دهه های گذشته نرخ رشد تقریبی 63/1درصدی را تجربه کرده بود،اینک به سوی ثبات ورشد متعادل پیش می رود. گزارش نتایج سرشماری 1375 نشان می دهد که جمعیت شهرستان ساری معادل 425668 نفر بوده است ؛ که 47درصد آن شهری و بقیه درنقاط روستایی ساکن بوده اند، که 2/16 درصد از کل جمعیت استان را در خود جای داده است. این امر نشانگر میزان رشد سالیانه معادل8/1درصد درفاصله سالهای 65 تا 75 می باشد.اندازه جمعیت در سالهای 1345، 1355 و 1365 به ترتیب 7/10 درصد ، 6/10 درصد و 8/10 درصد بوده است. روند تحولات جمعیتی شهرستان ساری طی سه دهه گذشته (75-1345) حاکی از آن است که شتاب افزایش آن در دهه 65-1355 بیشتر از دهه قبل آن بوده است . در این دهه جمعیت شهرستان دارای متوسط رشد سالانه 5/3 درصد بوده است در حالی که اندازه این رشد در دهه 55- 1345 در حدود 6/2 درصد بوده است . و اندازه این رشد در دهه 75 -1365 ، 3/1 درصد رشد داشته است .
جدول(3-6) تحولات جمعیتی شهرستان ساری طی سال های ۹۰- ۱۲۳۵۵
نقاط 1355 نرخ رشد سالانه 1365 نرخ رشد سالانه 1375 نرخ رشد سالانه 1385
شهری 73606 – 141021 7/6 199664 5/3 273972
روستایی 189271 – 229495 94/1 227142 02/0- 221388
جمع 262877 – 370515 5/3 423806 3/1 495360
مآخذ: سرشماری عمومی نفوس و مسکن سالهای 75ـ1355، مرکز آمار ایران
در فاصله 10سال بین سال های 1375 تا 1385 افزایش 69692 نفری جمعیت با نرخ رشد 53/1 درصدی را در شهرستان ساری شاهد بوده ایم. هرچند بعد خانوار در سالهای اخیر کاهش پیدا کرده است، اما افزایش تعداد خانوار در سال های اخیر موجب افزایش جمعیت شهرستان گشته است . بر اساس پیش بینی سال نامه آماری سازمان مدیریت و برنامه ریزی ، جمعیت شهرستان ساری در سال1388به حدود 512148 نفر رسیده است، که ازاین تعداد 2/50درصد در نقاط شهری و 8/49نفر در نقاط روستایی با تراکم 139 نفر در کیلومتر مربع سکونت خواهند داشت .که این آمار نشان دهنده نرخ رشد سالانه 52/1درصدی می باشد که نسبت به سال 1385 روند کاهشی را نشان می دهد. در سلسله مراتب شهری استان مازندران ابتدا شهرستان ساری، سپس بابل و آمل پرجمعیت ترین شهرستان های این استان به شمار می رود. شهرهای بزرگ استان که هر کدام بیش از صد هزار نفر جمعیت دارند عبارتند: از ساری، بابل، آمل و قائمشهر که مراکز ثقل جمعیتی استان می باشند.
شهر ساری درسال 1355 جمعیتی معادل 70753 نفر داشته است که از این تعداد 37205 نفر مرد و 33548 نفر زن بوده اند . در سرشماری سال 1365 جمعیت شهر ساری با افزایش 70267 نفر به 141020 نفر بالغ گردید که از این تعداد 71767 نفر مرد و 69253 نفر زن بوده اند . در سال 1375 جمعیت شهر ساری معادل 195882 نفر بوده است. بر اساس سرشماری در سال 1385 جمعیت شهر ساری معادل 261293 نفر بالغ گردیده است که از این تعداد 131491 نفر مرد و 129802 نفر زن بوده اند . براساس آخرین سرشماری در سال 1390 جمعیت شهرستان ساری معادل 478370 بوده است و از این تعداد 238894 نفر مرد و 239474 نفر زن بوده است(سالنامه آماری ،1391، 95).
نرخ رشد جمعیت شهر ساری طی دهه 65-1355 حدود 1/7 درصد بوده است که طی چند دهه اخیر بیشترین میزان رشد را شهر ساری تجربه کرده است. این میزان در دوره آماری 75-1365 به حدود 3/3 درصد و در دوره 85-1375 به 9/2 درصد تقلیل یافته است.
در سلسله مراتب شهرهای استان مازندران، شهر ساری در رتبه اول واقع شده است و از نظر جمعیت شهری، ساری، شهر برتر استان به لحاظ رتبه و اندازه جمهیتی می باشد(براری،1391 ،61 ).
جدول(3-7) مشخصه های جمعیتی شهر ساری در سی و پنج سال گذشته
شاخص های جمعیتی 1355 1365 1375 1385 1389 1390
جمعیت (نفر) 70753 141020 195882 261293 293212 478399
متوسط رشد سالانه — 1/7 3/3 9/2 —- 01/2
تعداد خانوار 15527 29830 42280 71564 80332 145410
بعد خانوار 6/4 7/4 4/4 7/3 65/3 29/3
ماخذ: (براری،1391 ،61 )
3-2-1-1- ساختار جنسی
نسبت جنسی عبارت است از تعداد مردان به زنان که معمولا با درصد نشان می دهند.
= نسبت جنسی
که در آن Mتعداد مردان وF تعداد زنان است.
براساس برآورد جمعیتی، نسبت جنسی شهرستان ساری در سالهای 1365و1375، به ترتیب 100 و100 بوده است.از کل جمعیت شهرستان در سال 1375 ، 211443 نفر مرد و 212363 نفر زن بوده اند که در نتیجه نسبت جنسی برابر 100 یعنی در مقابل هر 100 مرد 100 زن وجود دارد. در سال 1383 از کل جمعیت شهرستان 241504 نفر مرد و 244953 نفر زن بوده اند. به این ترتیب نسبت جنسی جمعیت معادل 99 است که نشان دهنده 99 مرد در مقابل هر 100 زن می باشد. سهم مردان و زنان از جمعیت شهرستان در سال1375 به ترتیب معادل 1/50 و 9/49 درصد بوده است که براساس برآورد سال 1383 به 6/49 و 4/50 درصد و در سال1385 به 06/50 درصد (248011 نفر مرد ) و 93/49 درصد (247349 نفر زن ) تغییر کرده است . این آمار مبین آن است که جمعیت مردان طی سالهای 83-1365 روند کاهشی داشته است که از مهم ترین دلایل آن ، بالاتر بودن نرخ مرگ و میر و مهاجرت مردان نسبت به زنان می باشد.
جدول(3-8) ساختار جنسی جمعیت شهرستان ساری
سال زنان مردان
1375 9/49 1/50
1383 4/50 6/49
1385 93/49 06/50
1390 1/50 93/49
منبع: سالنامه آماری استان مازندران1391
طبق نتایج سرشماری، از مجموع جمعیت 478370 نفری ساکن در شهر ساری در سال 1390 حدود 93/49 درصد، معادل 238894 نفر را مردان و 1/50 درصد، معادل 239476 نفر را زنان تشکیل داده اند. بنابراین در سال 1390 متوسط تعداد مردان ساکن در شهر ساری به ازای هر یکصد نفر زن حدود 75/99 نفر است که نسبت به سال های سرشماری پیشین کاهش یافته است . نسبت جنسی جمعیت شهر ساری از 104 در سال 1365 به 101 در سال 1385 وبه 75/99 در سال 1390رسیده است.

۳-2-1-2- ساختار سنی
نتایج سرشماری نفوس و مسکن در سال 1375 نشان می دهد که از کل جمعیت شهرستان ساری، 8/36 درصد در گروه سنی کمتر از 15 سال ، 59 درصد در گروه سنی 15 تا 64 سال و 3/4 درصد در گروه سنی 65 سال و بیشتر قرار داشته اند .
در سال 1383 حدود 9/26 درصد در گروه سنی زیر 15 سال ، 67/9 درصد در گروه سنی 15 تا 64 سال و 2/5 درصد در گروه سنی 65 سال و بیشتر قرار داشته اند.
نتایج نشان از این دارد که جمعیت جوان به یک جمعیت میانسال تبدیل گردیده است ؛ در واقع به جمعیت بالقوه فعال افزوده شده است .
ساختار سنی جمعیت شهر ساری در جریان تغییرات جمعیتی خصوصا تغییرات سطح باروری ، دستخوش تغییرات زیادی شده است .جدول شماره 3-9 ساختار سنی جمعیت شهرستان ساری را در سالهای 1355تا 1390 نشان می دهد.
جدول(3-9) ساختار سنی جمعیت شهرستان ساری
سال کمتر از 15 سال 64تا15سال 65سال به بالا
1355 39% 58% —
1365 43% 55% —
1375 36% 61% 3%
1385 21% 75% 4%
1390 4/19% 3/74% 2/6%
منبع: سالنامه آماری استان مازندران سالهای 1355تا 1390
در دهه های اخیر در اثر کاهش باروری ، تغییرات و تحولاتی اساسی در ساختارسنی جمعیت شهر ساری دیده شده است.تعداد جمعیت در گروه های سنی زیر 15 سال در دهه 65-1355 افزایش را نشان می دهد . به طوری که از 39 درصد در سال 1355 به 43 درصد در سال 1365 رسیده است اما از سال 1375 به بعد این نسبت بسیار کاهش یافته است. از 36 درصد در سال 1375 به 21 درصد در سر شماری 1385 رسیده است . نسبت جمعیت در سنین فعالیت 64-15 ساله در دهه 1355-1365 کاهش را نشان می دهد . به طوری که از 58 درصد در سال 1355 به 55 درصد در سال 1365 رسیده و از سال 1375 نسبت جمعیت در سنین فعالیت (64-15ساله) به سرعت افزایش یافته است و از 61 درصد به 75 درصد طی 85-1375 تغییر کرده است. و در سال 1390 3/74 درصد رسیده است.تعداد سالمندانی که 65 سال و بیشتر سن دارند ، از 3% در سال 1375 به 4% در سال 1385 و 2/6 درصد در سال 1390 رسیده است . به عبارتی طی دوره 10 ساله جمعیت سالمند ساری حدود 5/5 درصد در سال رشد داشته است که این رقم قابل توجهی است .
3-2-2- وضع سواد
بر اساس سرشماری سال 1375 از کل جمعیت 6 ساله و بیش تر شهرستان، 82 درصد باسواد بوده اند که این نسبت در گروه سنی 14-6 سال (جمعیت لازم التعلیم) 7/97 درصد و در گروه سنی 15 سال و بیشتر 7/53 درصد بوده است. همچنین این نسبت در نقاط شهری برای مردان و زنان به ترتیب 1/52 و 8/47 درصد و در نقاط روستایی به ترتیب 7/52 و 2/47 درصد بوده است. آمار مربوط به نرخ باسوادی در شهرستان ساری حاکی از آن است:
اولاً: این منطقه از پوشش تحصیلی کامل برای گروه لازم التعلیم (14-6 سال) برخوردار نمی باشد. البته تفاوت این نرخ در نقاط شهری و روستایی بیش از 1 درصد نمی باشد.
ثانیاً: نرخ باسوادی در نقاط روستایی این شهرستان برای زنان بویژه در گروههای سنی 24-15، 64- 25 و 65 سال به بالا ، پایین تر از نقاط شهری بوده که این امر به دلیل توجه کمتر به روستائیان به امر آموزش بویژه برای زنان بوده است.
جدول(3-10) درصد باسوادان‎ در جمعیت6 ساله و بیشتر برحسب‎گروه های‎ عمده‎سنی‎ به ‎تفکیک‎ روستایی ‎و شهری ‎و جنس
گروههای عمده سنی شهری روستایی کل شهرستان
مرد زن مرد زن
کودکان 10-6 سال 94 94 2/94 8/93 94
نوجوانان 14-10 30/99 43/99 99 7/98 1/99
جوانان 24-15 99 4/99 3/97 1/98 5/98
میانسالان 64-25 3/95 5/90 4/86 5/74 7/86
بزرگسالان 65به بالا 5/61 4/30 6/20 9/4 8/29
مآخذ: سرشماری عمومی نفوس و مسکن( نتایج تفصیلی شهرستان ساری)، 1390
بر اساس سرشماری سال 1390 ، از 441946 نفر جمعیت 6 ساله و بیشتر ، حدود 387102 نفر آن با سواد بوده اند که ازاین تعداد 220363 نفر مرد ( 9/49% ) و 221583 نفر آن را زنان (1/50%) تشکل داده اند. که 276669 نفر (63%) آن در نقاط شهری و 165277 نفر ( 37%) در نقاط روستایی ساکن بوده اند.
جدول(3-11) وضعیت جمعیت با سواد شهرستان ساری
گروه سنی جمع مرد زن
جمعیت 6 ساله و بیشتر 441946 220363 221583
جمعیت باسواد 6 سال به بالا 387102 199677 187425
جمعیت با سواد ساکن در نقاط شهری 254495 129892 124603
جمعیت با سواد ساکن در نقاط روستایی 132607 69785 62822
مآخذ: سرشماری عمومی نفوس و مسکن( نتایج تفصیلی شهرستان ساری)، 1390
3-2-3- وضع فعالیت
از مجموع 417427 نفر جمعیت 10 ساله و بیشتر شهرستان 14/40 درصد فعال(شامل 2/87 درصد شاغل و 8/12 درصد بیکار)، 16/59 درصد غیرفعال (شامل 34 درصد محصل ، 53/47 درصد خانه دار ، 35/10 درصد دارای درآمد بدون کار و 2/8 درصد سایر ) بوده اند. همچنین حدود 7/0 درصد جمعیت ده سال به بالا وضعیت فعالیتی خود را اظهار نداشته اند.
نسبت جمعیت شاغل ساکن در روستا 11/90 درصد و ساکن در شهر 4/85 درصد بوده است. همچنین این نسبت در بین مردان شهرستان 85/89 درصد و در بین زنان شهرستان 04/76 درصد بوده است.
جدول(3-12) جمعیت 10 ساله و بیشتر نقاط شهری و روستایی شهرستان ساری بر حسب وضع فعالیت
وضع فعالیت فعال غیرفعال اظهار نشده جمع
شاغل بیکار محصل خانه دار دارای درآمد بدون کار سایر

تعداد 146141 21455 83995 117381 25550 20027 2878 417427
درصد 35 1/5 20 1/28 1/6 8/4 7/0 100
مأخذ: سرشماره عمومی نفوس و مسکن، 1390
براساس سرشماری سال 1390 جمعیت فعال 167596 نفر (146141) نفر جمعیت شاغل و جمعیت غیرفعال بالای ده سال 21455 نفر بوده است. نرخ فعالیت در سال 1390 در شهرستان ساری 15/40 درصد بوده است که نسبت به دهه قبل رشد داشته است.

جدول(3-13) نرخ فعالیت و بیکاری جمعیت 10 سال به بالای شهرستان
استان مازندران نرخ فعالیت نرخ بیکاری نرخ اشتغال
شهرستان ساری 15/40 80/12 2/87
مأخذ: سرشماره عمومی نفوس و مسکن، 1390